54) Beetwortel. Pastinaken. Hondstand. RroDiiisspooREN. 
Gnltn. lib, 
McJ.Simp. 
Durnntes 
Itè. Herb. 
Fuchf. hifi 
ïl. e.ji4, 
D*fi. t x. 
t. i+9- 
Twee ver- 
anderlijke 
foorten. 
Wat voor 
een gvond 
zij bcmin- 
nïng. 
Hoe me 
deezc 
ven. Hierom moeren ze, met een afgaande Maart- 
fchc Maan , weer op nieuws, nier diep, maar hol en 
luchtig , worden gezayd. Om het Zaad dies te eer- 
der te doen opkomen , kan men het ecnigc uuren in 
Water laten weyken, eer men 't aan de aarde bevecld. 
Door deeze zaying konnenze alleenlijk vtrmccnigVHl- 
digd worden. 
KRACHTEN. 
DE Wortel dcezcr roode Beet , of Bet* radice 
rubra, is koud en vocht in den eerden graad ; 
daarbcneevens ccvcnwcl , door een bijzondere 
Salpetcrige aart, vertcerende, afdrogende, cn ccn wcy- 
nig te zamcntrckkcndc. 
Gezoden zijnde, word ze gehouden voor een goede 
Salade, en van elk gebruykt met Pccpcr, Oly, en E- 
dik. Want deezc Wortelen zijn matig goed cn aange- 
naam voor dc Maag. Verwekken de cetcns-luft ; gee- 
Ven tamelijk Vocuzel ; doen geweldig Wateren , en 
zijn diendig voor dc gcene , die van het Graveel 
worden geplaagd. 
De zelve Wortel gekookt met Linzen, en alzoo ge- 
geetcn, verdoppen 't Ligchaam. 
Het Zap uyt deeze Wortel gepard, is goed voor dc 
bcctcn van Slangen, adderen, en andere giftige Dieren, 
daar opgedaan zijnde. Met Wijn gedronken, geneed: 
de Geelzucht) cn doed gemakkelijk^ wateren. In de 
Oogcn gedaan , verdrijft etc fmerten, het gezuys en gc- 
ruyfch der zelve. Met ecven dit Nat dc Hujd beftree- 
ken , nccmt'cr dc jeukerigheyd van wech. 
De Wortel tot Afch gebrand ; dan met Zout en Ho- 
nig gemengt, en gemaakt toe een Suppofitorium voor 
jonge Kinderen, dood en jaagd dc Wormen uyt. 
CXCI HOOFDSTUK. 
PASTINAKEN. 
Sjjtèï En Vrucht , van elk zoo zeer ge- 
liefd , als wel bekend. Word in 't 
Neederlandfcb niet alleen dus , maar 
Ook Wel PlNXTERNAKE, en TAMME 
Moren , of zeer gewoonlijk wit- 
te Wortel genoemt : in 't Latijn 
Pastinaca latifolia : in 't Hoogduytfcb Mo&BN» 
ook Wr-LscH-cn Garten-pastinaCk , anders Wel- 
sche ruben ! in het Franfch Paneiz, Pastina- 
des, cuChervy: Italiaan fch Pastinache. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend twee verander- 
lijke foortCD j tc weetcn : 
L Pastinaca sativa, of tamme Paftinake. II. 
Pastinaca sylvestris , of wilde Pajlmake. Beyde 
zijn Ze van de zelve Bouwing cn Waarneeming ; doch 
de tamme overtreft de wilde zeer verre in deugden. 
Beyde beminnen ze een diep-omgegravene, zoowel 
zandige, ftccnige, als klcyigc , doch genoegzaam gc- 
melttc aarde: een vrije, wcl-gclccgcne plaats, cn tame- 
lijk veel vochtigheyd: doch geerne hebbenze ccn dro- 
gen Herffl. Konnen al vrij wel dc Winter-koudt ver- 
dragen : worden echter gcmcciiclijk door dc zelve voos, 
wateiig,cn onaangenaam van fmaak, behalvcn in zandi- 
ge aarde. Btoeycn in de tweede Zomer , gecven vol- 
komen n]pZaad, cn verderven daar meê. 
Met een afgaande Maan in de Alaert worden zc weer 
op nieuws gezayd , niet diep , maar hol cn luchtig ; 
want dan krijgt menze dik cn groot, inzonderheyd als 
men het Loof nu cn d^n een wcynig afbreekt. Maar 
indien de zaying gefchied met een wallende Maan, zoo 
vermeerderen zc wel zeer aan hare "Bladeren, doch dc 
Wortelen zelfs blijven klcyn cn dun. 
Indien icfnand begecrig is , deezc f'rucht vroeg te 
hebben , die zayc 't Zaad met een afgaande Maan i 
Augujlus , op een goede warme plaats , na dat hij het Wortelen 
altijd eerft vierentwintig uuren lang in Water heeft vrot, S 
laten weyken; zoo zal hij zijn verlangen vervuld zien. e omQa : 
Omze ook in de Winter ter fpijs tc konnen gebruy- 
ken, moet menze met ccn volle Maan van OFtobcr uyt 
dc aarde opgraven, cn in een kelder leggen; of ook in 
droog Zand, ofTurfmul, om haar voor de Korft te 
bewaren , na dat men cerfl: al hare Bladeren heeft afgc- 
fnceden. Dus blijvenzc goed, ja worden hoe langer 
hoe drooger en zoeter. 
KRACHTEN. 
DE Wepel van Paft wake, of Paftinaca , is warm Aart. 
en droog in den eerden graad, doch riet zonder 
eenigc Windighcyd. 
Gezoden , en op allcrley manieren gcgccrcn, of in Rurllius 
Meel gewenteld, cn in ccn pan met Boter gebraden, is 
ccn aangename, wcl-voedendc , cn zeer gezonde fpijs,. 
voor ieder; ook zeer diendïg voor de A-iaag , Bla.-.s , 
Nieren, Lange, cn Borjl. Opcnd het Ligchaam : drijft 
het Water van de Blaas voort : is goed voor zwaar- 
moedige Lieden : voor de gcene die haar verrefo , of 
van binnen verkeerd hebben. Verwekt liift tot 't Ecbte 
werk- verzacht de Nieren-pijn : neemt wech de Win- 
den cn krimping des Buyks. Wecrftaat ook 't vergif. 
Dikmaal gegceten , maakt dc Vrouwen vruchtbaar, G/tltx. lib. 
cn doed , dat hare Stonden op de rechte tijd voort- ^^- MtJ - 
komen. 
Dc Bladeren gcdoten,cn mctHonig vermengt, zuy JB$*> 1-7- 
veren cn genceïcn vervuilde Wonden , cn voorteetende *' 
^.weeringen, daar op gelcgt zijnde. 
Het Zaad, zoo wel van deeze als van dc wilde Pa- Avtrrm 
ftinake, is warm en droog in den tweeden graad. Drijft ^-^""f' 
uyt alle winden , cn het water der Blaas. Verwekt ook 
der Vrouwen Alaandftonden. 
Zes oneen van 't Water, uyt deeze gchcele Plant Doden, ia 
gcdidillccrt , cn daarvan 's morgens en 's avonds een Jltl ^ - '' l 3* 
Roemertje gedronken, is goed voor dc Beroerdheid, en 
dc geraakte Leedcn. Doed ook gemakkelijk wateren, 
en verderkt dc Bijflapcns-luft. 
Dc Bladeren van dc wilde Paftinake , of Paflinaca Camtrtr: 
Syheftrts, in Wijn gezoden , cn daar van gedronken , /• jf. 
of ccn Drachma van het gedotene Zaad met Wijn 
ingenomen, maakt krachteloos alle vergif', geneed: ook 
de bcetcn der giftige Dieren .- is goed voor dc Water- 
zuchtige, cn voor dc opftijgmg van de Aioeder. 
CXCII HOOFDSTUK. 
HONDSTAND. 
,S een fchoon cn zeer bevallijk, doch Namen, 
klcyn Gewas. Word dus in het Nee- 
dcriandjïh gchcctcn: in 't Latijn den* 
Canis, Satyrium Erythronium, 
cn Pseudohermodactylus: in het 
Hoogdttytfch Hundszahn; cn in het 
Italiaanfcb Dente Canino. 
Hier van zijn mij in haren aart en natuur bekend drie Drie on- 
onderfchcydenc foortcn; als: derfchcy- 
I. Dens Canis flore purpureo , of Honds- io0T ' 
tand met een pttrpure Bloem. II. Floke carneo , 
of met een lijfverwtge Bloem. III. Flore aleo , 
of met een witte Bloem. Alle zijnzc van dc zelve Bou- 
wing en W.tameeming. 
Zij beminnen een goede, gcmccnc, zeer zandige, Grond, 
doch weynig of geen genicdte aarde : een opene , 
luchtige plaats'; cn matige vochtigheyd. Konnen tame- 
lijk wel dekoudcdcrJJ '/«/fruytdaan. Gccvcn in Maert 
Bloemen ; cn in de Zomer volkomen rijp Zaad , bij Bo! . cn 
zommige droogc tijden. 
Hare Bal, welke ccn Hondstand zeer gelijk is , hoe dwr 
M m neemt 
