ontrent 
te hande- 
len. 
Aanwin- 
ning. 
?47 Beschryvinc der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 54S 
Hof hebben 
Camerar 
iaMatth. 
/.4.C.83. 
Laura 1 -. 
IU. 7. 
Lobd. Ub. 
Htrb. i. 
f4. 233. 
Veelerley 
aardige cn 
beiietis- 
waardig 
foorten, 
Aanwin- 
ning. 
neemt men ieder jaar op , of ook alleenlijk om 't derdi 
't welk mijns oordeels alderbeft is, in het laatfte van 
Jiuuus. Dan fmijt men de aarde om , cn men zetzc 
terftond weer in dc zelve, vermitszc gantfchelijk niet 
daar buyten mogen blijven, gelijk wel andere hollen ; 
■want binnen weynige dagen zouden zc flap worden, en 
haafl daar na verderven. 
Worden vermeenigvuldtgd, zoo wel door hare aan- 
gegrocyde jonge Bolletjens , welke men , opgenomen 
zijnde , van de oude affcheyd ; als door Zaad , met 
een volle Maan van September in een Pot of Vaatje , 
mym een of twee ftroobreed diep gezayd ; *t welk 
echter niet voor in 't volgende Foor jaar opkomt, cn 
cerft op 't zeevende of agtftc jaar daar na dc, cerfte Bloem 
te vooifchijn brengt. 
KRACHTEN. 
DE Wortel van Hondstand, of Deus Canis y ge- 
droogt , gefloten , en 't Poeder gedaan in dc 
Melk of Pap, welke men de kiep» Kinderen te 
ectcn geeft , dooden in haar dc Wormen. 
Een Drachma van het zelve Poeder met Wijn Ö> 
■genomen, verdrijft zeer gelukkig "t ColijJ(, cn allerley 
Buykzfmertcn. Met Water van May-bloemcn de Kin- 
deren ingegeevcn , is goed teegens dc vallende Ziekte 
der zelve. 
DeJ-Ten-c/ geconfijt, voed cn verflerkt hcrLigchaam: 
verwekt dc Bij(lapings-luft ■ maakt ostde trage Mannen 
weer jeugdig en bequaem. 
CXCIII HOOFDSTUK. 
RIDDERSSPOOREN. 
En fchoon en aangenaam Bloem-ge- 
was , voerd deeze naam ïn 't Nee- 
der Undfch. Word in het Latijn ge- 
hecten Dpi.phinium, of Consoli- 
da regalis: in 't HoogduytfchKn- 
ter Sporn : in 't Franfch Pied d'A- 
louette; cn in het Jtaliaanfch Consolida rega- 
le, Speron di Cavaliero, en Calcatrippa. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden veel 
aardige, beziens-w aardige, cn 't gezicht verluftigcnde 
foorten; namcntlijk: 
I. Delphinium flore siMpLTcr, of Ridders- 
fpoor met een enkele Bloem , z,oo wel blauw , purpur , 
lijf-verwig , als -wit van couleur. II. Flore pi.eno 
albo , of met een dubbele witte Bloem. III. Flo- 
re pleno cocruleo, of met een dubbele blauwe 
Bloem. IV. Flore carneo pleno, of met een dub- 
bele lijf-verwige Bloem. V. Flore pleno albo et 
Cccruleo variegato, of enkele wit en blauw-bonte 
Riddcrsfpooren. VI. Idem flore albo et rubro 
variegato, of rood- en wit-bonte Riddcrsfpooren. 
VII. Flore purpureo pleno, of met een purpure 
dubbele Bloem. VIII. Consolida regalis An- 
glicana, of Engelfche Ridders fpooren ; van welke 
foort men meer aan twintig verfcheydene verwen 
(jaarlijks door Zaad) ziet voortkomen. Al tc 2amen 
zijn ze van de zelve Bouwing cn Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, varfch- 
omgcfmccrcne en wel-gemcftte aardcreen warme 3 vrije, 
genoegzaam ter Zon gclcegcne plaats, en tamelijk veel 
Water. Blijven niet meer dan ccne Zomer in 't leeven. 
Bloeyen lang : geeven voor de Winter volkomen-rijp 
Zaad-, cn verflerven daar mcê. 
Moeten derhalvcn met een volle Maan van Maert 
ieder jaar op nieuws worden gezayd, niet diep in de 
aarde. En hier door konnenze gedurig aangewonnen 
worden. 
Wil iemand decze Riddcrsfpooren vroeg in zijnen 
daar van altijd , zonder tc milten ; vroeg 
volkomen njp Zaad krijgen ( het welk anders in Ê"* 1 "* 
flegtc Zomers wel komt te fcylcn ) , die verrigte de & 
z-aytng met een volle Maan in September, inzonderheyd men. 
van de foorten met dubbele Bloemen-, zoo komen ze in 
Moert voor den dag , en brengen zeer beziens-waar- 
dige en langdurige Bloemen voort. 
Wil ook iemand uyt enkele dubbele zien, die neeme Hoemcn ' 
wech al de Zijde-takjcns van dc enkele ( 't welk men W enkele 
ook doen kan van dc dubbele, daar men Zaad van bcceerd kan lJub " 
te hebben) , en late alleenlijk de Hertfchent blijven. )tnlT- 
Winne daar van, met een volle Maan, het Zaad ; cn m<=n. 
zaye het zelve weer bij een volle Maan; zoo zal hij niet 
alleenlijk enkele zeer groote fchoone, maar ook op 't 
derde of vierde jaar geheel dubbele, in hare wonder- 
lijke verwen zeer verfcheydene Bloemen bekomen. Dc 
geenc, welke uyt cygener aart dubbel, zijn, brengen 
ook wel gantich enkele voort : welke men defgefijks 
opfnoeyen, op de gemclddc wijze \ Zaad winnen, en 
dan weer zayen moet; zoo veranderen z 
worden weer dubbel, gelijk te voren. 
B op nieuws , cn 
KRACHTEN. 
Iddersfpoor , of Delplnnium , is verkoelende en Aart. 
tc zamentrekkende van aart. 
De lïladercn geftoten , dan op varjfebe Wonden Dohn. in 
en oude Zetren gedaan , geneezen de zelve. Met Ho- jlJ ' 1 ' 1 - 1 - 3 - 
nig vermengt , en plaaftcrs-wijze opgelcgt , doed de 9 ' 
Gezwellen zich fcheyden, en verdwijnen. 
Het Poeder der gedroogde Bladeren met roode Wijn AfnUj. i, 
ingenomen, dopt de onnatuurlijke PftHmdtl VroTOS- 
perfooncn. r-yy. 
Het uytgeparftte Zap deezcr Plant met Wijn in-^ 1 " 1 '- 
gedronken, is goed voor de Gat- cn GeeUttclil, 
aLT"*^' irmls V0 tf' ^" d < Pi >> cn jPknfin iUp.ltim. 
lhld het braken ; breekt dc Steen; drijft het Cra-f' 1 - 
■veel der Nieren af. Word zeer dienflig gedaan in 
allerley Wond-drankcn. Verdrijft ook alic inwendige 
cn ttytwendige slpoftema/ien of Gezwellen. 
Het Hater, gcdiftillecrt uyt dc X hemen , en ver- Tahrm 
mengt met Roozc-water , word met voordeel ge- l ' c ' ft 
bruykt tecgens de vtturigneyd en ro «dbeyd iet Oogen: ''*' 
verdrijft de fiheemermg 'der zelve , en verfterkt het 
Gedicht. Is ook goed voor den Hoeft, vermen"! met 
watZuykcr, of Syroop van Waalwortel. 
Het Zaad gefloten , en daar van een Drachma met Uft-in 
Wijn ingenomen, geneert dc beeten iet Slangen enScor. D " { '- 
pioenen : doed gemakkelijk wateren; cn bekomt zeer wel " Mm " : 
de geenc die van 't Graveel gequcld zijn. 
CXCIV HOOFDSTUK. 
koralkruyd. 
Us genoemd in het Neederlandfih ; Namen.' 
word in het Latijn cn Jtaliaanfch gc- 
heeten Dentaria , om dat hare 
Wortel Tands-wij^e met Knobbeltjens 
aan malkander gehegt is ; ook Co- 
RALLOIDES. 
Hier van ?ijn mij in haren aart be- ■ Zei aardi- 
kend geworden ecnïge aardige veranderlijke foorten; te ge •• 
weetcn : 
I. DpntaRIA Triphyllos , of Koralkruyd met 
drie Bladeren. II. Heptaphyllos , of met z,eeven 
Bladeren. III. Pentaphyllos flore purpureo, 
of met vijf 'Bladeren , en een purpure Bloem. IV. Flo- 
RE albo, of met een witte 'Bloem. V. Montana 
RADiCE non dentata , of Berg-koralkruyd met een 
regte en ongetandde Wortel. VI. Dentaria bacci- 
FERA, of Koralkruyd met kj^eyne "Bollet jens , als Beyen 
of 'Bez.ii'n , tuflehen de Bladeren voortkomende. 
Al 
licrlijkc 
foorten. 
