KoRALKRUYD. 
549 
Al tc zamcn zijnze van de zelve 
neeming, 
«rond. Zij beminnen een gemecne en zandige aarde, met 
twee-jarige Paardcmift: wel voorzien ; uyt eygener aart 
een lommerige , doch warme cn wcl-gcleegcnc plaats. 
Blijven lange jaren in 't Iccvcn. Konncn felle koude, 
cn alle andere ongclccgenthccdcn der Winter uytftaan. 
Bloeyen vroeg in 'c Voorjaar, gemccnclijk in 't begin 
van Afny ; doch gecven noyt in dcezc Landen ccnig 
volkomen Zaad. 
Aanwin- Worden cevcnwcl aangnvonnen door hare aangewaf- 
^ a S- fenc jonge Wortelen ; welke men , met een wallende 
Maan van Afaert of April, doch veel bceter in Julnts, 
als de Bladeren vergaan zijn, opneemt, van de oude af- 
fcheyd, cn in varflche aarde verplant. 
De DcnTARIA baccifera, of 't Beziën dragende 
Koralkruyd , kan ook vermccnigvuldtgd worden door 
dccze Knopjcns , uytwafTcndc tuflehen de Steel en 
'Bladeren, wanneerze hare volkomcnc rijpheyd beko- 
men ; cn terftond in dc aarde worden gebragt. Hier 
door kan de aanwinning zoo wel gefchieden, als door 
dc aangegroeydc Mortelen. 
Dc Dentaria montana radice non denta- 
TA , of 't Berg-koralkruyd met een regte en ongetandde 
Wortel , is een Gewas van een verwonderlijke aan- 
fchouwing. Het groeyd van zelfs op dc gebergten 
van Hongttrjen cn'Bohcemen in fchaduwe. Is aan mijn 
Vader Hcnricus Munting mcé gedeeld van dc Heer 
Joachimus Camerarius , Gezant des Konings van 
Sweeden aan hare Hoogmogende dc Ileeren Staten Ge- 
neraal in 's Gravenhaag, Anno 1646. 
De Wortel, ontrent een vinger dik , doch voor gc- 
fchcyden in twee, ook in drie dcelcn , dun, cn fpits 
toegaande, is van buytcn donker-bruyn , vanbinnen 
wit-verwïg. Uyt welke voortkomt een leggende cn 
kruypende Steel , ccn Maat-voct , of ook wat meer 
lang; ccn vinger dik ; uytfehietende in verfchcydene 
Der Steel, korte Takjens: welke Steel van naturen met ccn mof- 
achtige ruygheyd uyt den zwarten , vermengt met een 
blcckc blauwachtighcyd , wonderlijk bedeed , of ge- 
heel bedekt word; vermits ze zich onder het bovenfte 
der aarde vcrfchuyld , cn gelijk als verborgen houd , 
wijlze dc grootc hitte cn kracht der Zon niet kan 
Verdragen : zoo dat men dcezc niet kan zien , als in 
Der Bh- Bloem ftaandc. Want de Bladeren zijn zeer klcyn , 
* aca - langwerpig ; zommige geheel , zommigc in ccnige 
dcclen , zoo wel breede als] fmallc , gefcheyden ; 
als gezien kan worden in het onderfte Takje , zich 
eevcn boven de aarde (gelijk ook de Bloemen) ver- 
heffende. 
Bloemen. Dcezc föoTt van Koralkruyd brengt in onze Gewc- 
ften te cener tijd voort wel honderd cn vijftig of noch 
meerder Bloemen, vercierd met vier Bladeren, doch 
zomtijds loopcn'cr ook wel met vijf onder ; niet 
groot ; aangenaam rood-vcrwig , en aan de randen 
zwart-achtig. Dc Knop onder , cn dc dunne ronde 
Stecltjens^ "daarzc op ruften, zijn blcck-blauw. Alszc 
eenïgc dagen lang geftaan hebben, vallenze neer. 
Tandekenskruyd. 
en Waar- 
DlCTAMNUS. 
Bczicn- 
Kuril- 
kruyd, 
Berg Ko 
ralkruyd, 
regrc e 
jngctai 
ie Wurtel. . 
Gedaante 
Durimtes 
hifi- !U*t 
D 
KRACHTEN. 
E Wortel van Koralkruyd, oï Dentaria, 
koelende, verfterkende , cn tc zamentrekkende 
van aart. 
; In Wijn gezoden , en daar van gedronken , ver- 
drijft dc fmertcn cn krimping dei Ligchaams. Ge- 
necil dc inwendige wonden en verzweeringen van dc 
Borfl, van de Longc, cn andere zoo inwendige als uyt- 
wcndige dcelcn. 
l, Een Drachma van het Pulver der gedroogde cn gc- 
ftotcne Wortel met Wijn, of 't Nat, waar in Waal- 
wortel, of Confoltda major, gezoden is gewecfr, ee- 
nigc dagen achter malkander gebruykt , is goed voor 
de gcenc die van ccn hoogte zijn afgevallen ; en zich 
550 
daar door verbeert hebben ; ook voor zulke , die 
met een inwendige Breul^ of Gefcheurthcyd zijn ge- 
queld. 
De Knop-balletjens van Dentaria Baccifera , welke tBn. !■ 16 
groeyen tuflehen de Bladeren en Steelen, of ook de c ** 
Wortelen zelfs , op alleilcy manieren gegeeten , ver- 
floppcn den Buyk , en geneczen dc Bloedgang , of 
roode Loop. 
CXCV HOOFDSTUK. 
TANDEKENSKRUYD. 
jUs in het Needcrlandfch genoemd na Namen. 
KJ de Latijnfche naam Dentillaria, 
" aan dit Kruyd gcgccvcn : anders ook 
gchectcn Plumeago: in 'tltaliaanfch 
Piombagine, Caprinella, cn ook _ 
!? Dentilarm. 
Dcezc Plant bemind ccn goede, gemecne, zandi- Grond, 
ge grond , matig doormengt met twec-jarige Paarde- 
mift: ccn luchtige, warme, wcl-gelccgcne plaats, cn 
tamelijk veel warcr in dc Zomertijd. 
Valt niet geheel tceder van aart ; cn kan ftrenge Aart.' 
Winter-koudc cenigc jaren lang uytftaan ; doch niet 
altijd. 
Moet dcrhalvcn, (iets daar van in een Pot gezet v/aarnee- 
zijnde, om wat in voorraad tc hebben, indien de buy- 
tenftaande te niet mogtcn gaan) , in dc Maand Och- c in 
bcr binnens huys worden gebragt ; daar verzorgt tec- 
gens flerke Vorfl , en gedurende dc Winter onder- 
houden met zeer wcynig lauwgemaakt Reegcnwater: 
ook niet weer buytcn gezet voor in het begin van April, 
met een aangename Lucht cn zachte Rccgen. 
Geeft in dceze onze Landen noyt ccnige Bloemen, Aanwin- 
vcel minder ccnig Zaad. Kan echter genoegzaam nin S - 
aangewonnen cn vermeeniqyuldi<<d worden door hare 
aangewaflene jonge Mortelen: welke men met ccn waf- 
fèndc Maan in April van dc oude afneemt , cn ver- 
plant. 
KRACHTEN. 
r A,Uil. 
"LïTandckemkruyd ,oï Dentillaria, is zeerfcharp, Deugden" 
cn brandende van aart. 
De Bladeren gekneufd, cn dan onder dc voe- D*£ A 14. 
ten gebonden , verdrijven dc Saatica , o> fmert dt 
Heupen , anders genoemd llaipj'tgt. De zelve , of 
ook het uyrgeparftte Zap daar van , gclegt op de 
beeten van dolle Honden , Bceren, of Wolven, gence- 
zen ze. 
Dc zelve Bladeren geknauwd, cn dikmaal dc Oogen 
daarmee beftrceken, is een zeer goed hulpmiddel, om 
niet alleen dc fchcemcring, maar ook de Schellen , of 
Vliezen, daarvan wech tc neemen. 
Het Kruyd in Wijn gezoden, cn daar mée gewaf- F*6. CV 
fchen , genceft dc Schnrfthcyd. Dcfgclijks dc opene w - 
gaten en x.etren der Pacr'den, veroorzaakt door dc wrij- ca^i-fiirf. 
ving van de Zadel. Laat ook niet toe, dat in de zelve c. fi. 
cenigc Wormen zouden qrocyen. 
De Wortel van Tandek}?u kruyd gefloten, of in Edik f*" 6 '»*' 
gekookt, cn de Tanden daar mcè gewrecven, neemt dc g 
fmerten der zelve wech. 
CXCVI HOOFDSTUK. 
ICTAMNUS. 
En zeer A-fedicinaal, cn in dcezc Landen Verfchey- 
ongemecn Gewas. Word hcydc in het de namen. 
? Needcrlandfch en in het Latijn dus ge- 
noemd, of ook in de laatft-gcmclddc faal 
Mm 2 Dictam- 
