5 5 1 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 5 5 % 
Dictamnum : in het Hoogduytfch Diptam , welk 
woord ook bij zomraige der Neederlanders in gcbruyk 
is: in 't Franfch Diptamner: *in 't Italiaanjcb Dit- 
GronJ. 
Aart. 
TAMO, ofooliDlCTAMO DZ CaNDIA, 
j ™|J' *~*' cr vjn z 'j n m 'j m ' iarcn 3art bekend geworden drie 
iknc foor- on derfehcydcne foortcn ; namentlijk : 
ren. !■ DlCTAMNUS CRETICUS VERUS , of opregte 
Dittamnm uyt Candia ; in welk Eyland zij alleen , als 
in hare geboorte-plaats, grocyd. II. Dictamnus 
creticus alter crassiore iolio, dat is , een an- 
dere , of tweede foort van Diïlamnm uyt Candia ^ met 
dikker Bladeren, III. Dictamnus , of Pseudo- 
dictamnus, dat ïs, Bafard-dulamnm. Alle zijnzc 
van eeven dc zelve Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, zandige, met macit; twee- 
jarige Paardemift wel vermengde grond : een warme 
genoeg ter Zon gelecgcne plaats , en matige voch- 
tigheyd. 
Blijven wel eenige jaren lang in 't lecven, doch zijn 
tcedcr van aart , en konncn op gccncrlcy wijze veel 
kende Uerfjhreegenen , Sneeuw , fterkc W inde n , of fel- 
le Verf verdragen. Moeten dcrhalven in Potten ge- 
plant zijnde, in 't begin van Oïlober binnens huys wor- 
den gebragt; op een luchtige plaats gezet, waar in men 
niet anders vuurd, als bij vriezend Weer; vermits ze 
dc haar onnatuurlijke warmte des vuiirs niet wel kon- 
Hoe waar ncn uytftaan. Gedurende dien tijd moet men ze met 
men. een wc y n 'g lauwgemaakt Reegcnwatcr een of tweemaal 
van boven begieten ; niet meer, anders zouden ze lich- 
telijk verrotten: en niet voor in het begin, of ren hal- 
ven van April, met een aangename Lucht en Rccgcn 
weer buytcn ftcllcn : dan nocli ecvcnwcl iiaar nauw wag- 
ten en dekken voor koude nagtcn, Wd Water, en hay- 
rige of fckrale Oojlc- en Noorde-winden. 
Opregte Het DlCTAMNUS CRITICUS VERUS , of Opregte 
nuf »an Dittamnns van Candia, geeft wel in decze Gcwcftcn , 
Candia. bij goede Zomers , Bloemen , maar noyt volkomen 
Zaad. Word echter vermeemgvttldi^d door hare aan- 
gewaflene jonge: welke of van zelfs Wortel vatten, of 
die men fubryl met een Mes ten halven irtfnijd , op 
de wijze der Angelieren , en dan lichtelijk Wortelen. 
Met een wallende Maan in April worden ze van de ou- 
de afgenomen , en verplant. 
Het DlCTAMNUS CRETICUS ALTER , of tweede 
Dillamntts van Candicn , en het Pseudo-DICTamnus, 
of Bajtard-diclamnus , gecven, in goede Zomers, niet 
alleen Bloemen, maar ook volkomen Zaad: het welk 
met een waffende Maan van April of May in een Pot , 
niet boven een ftroobreed diep hol cn luchtig gelegt , 
dc aarde moet aanbevolen zijn. Hier door worden ze 
200 wel vermeenigvuldigd , als door hare ingcfneedene 
jonge \m Ac Steelt jens: die men , als ze Wortelen hebben 
gevat, op dc nu genoemde tijd van de oude afneemt , 
en in de aarde zet. 
Tweede, 
cnliiftard- 
diOa- 
Cal. m. 
Stmp.&ltJ 
h'tji. fl. 
l. 9 .c.i 
KRACHTEN. 
Candie; 
Et opregte DiÜamnus uyt Candien , of Diiïa- 
mnits verus Crctictu 3 is warm en droog in den 
derden Graad ; ook heet en fcharp op dc 
Tong. 
Dc Bladeren , welke alleenlijk in dc Gcnceskonfl 
worden gebruykt, in Wijn gezoden, en daar van ge- 
dronken ; of gedroogd , en daar van twee Drachmen 
met Wijn ingenomen; of ook het uyrgeparftte Zap 
met Wijn genuttigd, docd dc Vrouwen voorfpoedig ba- 
ren : drijft uyt dc doode Vrucht, dc Nageboorte, cn 't 
Bhfc. 1. 3. Graveel. Verwekt dc Maandjhnden : is goed voor dc 
ÜJ.'/.o. ^" teK t * cr M**^! Adderen, en andercr giftige Dieren; 
c. ij. welke ook alleenlijk door den rook moeten ftervcn. 
^p«lde Strijd tccgens het vergif; cn word met groot nut in- 
*™ ,M "'gcgccvcn tccgens dc Spaan fvhe Polken, ieder morgen, 
met het Warcr daar PokJ:ont , of Guajacum, in gezo- 
den is gewecfr. Verjaagt daarenboven dc fmertcn van 
als 
de Milt ; cn docd de zelve verminderen , 
groot is geworden. 
Het Zap op dc Navel geftrecken , verwekt Stoel- timmm 
gang : in dc Wonden gedaan , z,uyverd cn geneefi de >»ft- 
ztlve. J"' l S9' 
De Bladeren gefloten, cn opgclcgt, trekken uyt alle 
doornen cn fplinteren. 
Dc Wond gcpulverizccrr, en daar van een Dracbma Unie. /.i. 
met Wijn 's morgens nugteren ingegceven , dood óc e -'°ï- 
Wormen der kinderen , en is goed voor de Water- 
zuèht, 
Dc Hajlard-dittamntu , of Pfcudo-dittamnus , ver- Mgïn \ - 
mag al het zelve; doch is eevenwel niet van zoo krach- t.j, '' 
tige werking. 
CXCVII HOOFDSTUK. 
VINGERHOED. 
Ecft deczen naam in 't Needer landfch: Namen, 
in het Latijn gchcctcn Digitalis , 
'twclk ccven 't zelve bctcekend : in 'r. 
HoogduytfcbV\NGhR-HVT: in 'l Franfch 
Digitale : in het Italiaanfch cevcn 
alzoo. 
van zijn mij in haren aart bekend geworden ver- Nee E en 
fcheydenc aardige veranderlijke foortcn; namentlijk : vcranJer- 
X, Digitalis major flore albo, of gr oote Vin- ''i kc 
gerhoed met een witte Bloem. II. Major flore pur- ien " 
pureo, of groote Vingerhoed met een pur pure 'Bloem. 
III. Major flore albo punctato, of" groote wit- 
te Vingerhoed, met ftippclen van binnen. IV. Major 
flore purpureo punctato , of groote witte Vin- 
gerhoed , van binnen geftreept en gejfippeld. V. Ma- 
jor flore LUTEO VILLOSO , of groote Vingerhoed 
met een geele ruyge Bloem. VI. Minor flore lu- 
teo, of kjeyne, met een geele Bloem. VII. Minor 
flore carneo , of kleyne met een lijfverwige Bloem. 
VIII. Minor ferruginea, of kleyne met een als 
verouderde geelverwige Bloem. IX. Digitalis Vir- 
ciniana angustifolia spicata, of fmal-gebladerde 
Vingerhoed uyt Virginien met een geayrde purpure Bloem. 
Al te zamen , bchalvcn dc laatft-gcnocmde , zijn zc 
van de zelve Bouwing en Waarneeming. ■ 
Zij beminnen een goede, gemecne , zandige, wel- Grond, 
gemeftte aarde: hebben zoo lief een vrije, wtlgelcege- 
ne, als een fchaduwachtige plaats. Konncn veel Water 
verdragen; fterkc Vorfl, en alle andere ongdccgenthee- 
den der ff 'int er uytftaan. 
Blij ven niet langer als twee , of ten hoogften drie Bloemen, 
jaren in 't leevcn. Bloeyen in de tweede Zomer zeer 
vermakelijk; gcevcn volkomen rijp Zaad; cn verder- 
ven daar meé. 
Moeten derhalvcn in het tweede jaar, met een waf- Aanwm- 
fende Maan van Maert of September, op nieuws ge- niu 2' - 
zayd, cn dc aarde aanbevolen worden; wijlmenzeop 
geen andere wijze kan aanwinnen en vermecni^vuldigen. 
Dikmaal flaanzc, door het neergevallene Zaad, genoeg 
van zelfs op. 
Het Digitalis angustifolia spicata virgi- Smal-ge- 
niana, of fmal-gebladerde Vingerhoed uyt Virginien Waderdc 
met een geayrde purpure Bloem, grocyd gcmecnelijk in Vin E cr - 
dcezc onze Gewcftcn uyt hare dunne, witte cn veel- 
voudigc 1'cez.elwortel op tot dc hoogte van twee en een 
halve, ook wel drie voeten , met 'hare dunne en vier- 
kante Steeltjens ; aan welke de Bladeren voortfpruytcn, 
twee cn twee regt tccgens over malkander zittende. De 
lengte der zelve is van een vinger, dc breedte van noch 
niet dc klcynftc vinger : in het midden zijnzc aller 
breedft, aan dc ^«/allerfmalfü, cn cyndigen voor in 
een fpits punt. Hard van aart zijnzc; ftecvig , ook 
regt uyt ftaandc: aan de randen met korte, fpitze en 
tcedere Tandjens gezaagd. De verwe is zwart-groen ; 
onder 
d u^t 
Virginien. 
■ Eladeren. 
