Vingerhoed. Doronicum. Dorycnium. 
Aanwir 
ning. 
Tr ui l. 
e. lij. 
m 
onder blcekcr. In 't midden zijnzc voorzien met een 
regt- doorgaande Ader , waar uyt eenigc andere fpruy- 
ten, ter nauwer nood zichtbaar. 
Op de bovenfk- punt hater Steele», ontrent zes vin- 
geren breedte boog, komen Ayrs-wijze boven malkan- 
der de Bloemen te voodchijn, uytgro«nc, boven ge- 
kartelde Knopje»! ( gelijk men ziet aan degemeene groo- 
te Vingerhoed), van vcrwe bleek-purpurig. Niet zeer 
groot zijnzc; blijven al lang ftaan ; en gecven een 
tamelijk groot, drie-hoekig, bruynachrig Zaad. 
Dceze foort vergaat niet zoo haaft , als de andere ; 
maar blijft vccle jaren lang in 't leevcn. Word niet 
alleen aan^pvonnen door haar Zaad , 't welk met een 
■wadende Maan in April hol cn luchtig , niet boven 
een ftroobrcedte diep, in de aarde eens Pots moet ge- 
legt zijn ; maar ook door de aangewaflene jonge Wor- 
telen , die men op ccven dc zelve tijd van dc oude af- 
neemt en verplant. 
KRACHTEN. 
Ingerhocd, of Digitalis , is warm van aart , en 
drooij in den cerften graad. 
554 
Vinger, 
drooj 
D 
Dc Bladeren in Wijn of Bier gezoden , en daar 
van een Roemer 's morgens nuchteren gedronken , docd 
overgeeven en purgeeren. Is goed tecgens allerley ver~ 
Tuchfhifi. gif. Neemt wccïi dc Galachtige en Waterige vochtig. 
Flant. fol. heeden : opend de verftoptlicyd der Leever, Milt , en 
U£ [fL lt anderer inwendige deelen. Verwekt der Vrouwen Maand- 
JW.674. fionden, en geneeft de Honden. Het zelve docd ook 
't Poeder der Bladeren , daar op geftroyd, 
7)od.Ub.6. D e zc ] vc gcbruykt in Honigwater, cn zoo gen ut- 
'Addit '" 1 r 'S^' r *j^g°^ e Barfii maakt alle tayc Fluymcn rijp , 
cn drijft ze uyt. 
Zulks vermag ook het Zaad, of dc Wortelen , 
in het zelve Water gezoden, en zamtijds een weynig 
daar van gedronken. 
CXCVIII HOOFDSTUK. 
DORONICUM. 
^^^■^^Ict alleen in het Neederlandfih , maar 
ook in het Latijn dus genoemd ; en 
■ daarbencevens ïn dc haft-genoemde 
taal Aconitum Pardai_iAnchfs : 
\ in het Hoogdujtfch Gemslnwurtz : 
1 in het Italtaanjth Doronico, of ook 
Aconito Pardalianches minore. 
Vier on- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier 
den^ foor- onderfchcydcnc foortcn ; te wceten : 
tcn I. Doronicum Roman um radice scorpii, of 
Roomfche Doronicum; met een Wortel welke zich ver- 
gelijkt met een Scorpioen. II. Romanum radice 
brachiata , of Roomfche Doronicum., voordien van 
een Wortel met twee Arme». III. Folio Plantaginis, 
of met Bladeren van Weegebree; ook genoemd Aluma, 
of Damasonium. IV. Doronicum Americanum; 
of Americaanfche Doronicum. Alle zijnzc van dc zelve 
Bouwing en Waarneem'mg. 
Grond. z jj b cm i nn en een goede , gemecne , zandige , en 
Hardlieï wc]j»cmcftte grond: een openc. vrije, bcquamelijk ge- 
leegene plaats. Konncn veel Rccgen , harde Forjl , en 
allerley ongclecgcntliecdcn der Winter zonder eenigc 
fchadc verdragen. Blijven lange jaren in 't leeven. Gce- 
vcn, bij goede tijden , rijp Zaad, en ieder Zomer nieu- 
we Bloemen , van een fchponc geele vcrwe. 
Het Doronicum Americanum, of Americaan- 
fche Doronicum, fehict op ter hoogte van zes, zeeven 
of agt voeten; en laat ook de zienswaardigfte Bloemen 
Bloemen, aanfehouwen , welke niet haaft vergaan. In 't rond 
zijn ze een gchcclc hand breed; beftaandc uyt veer- 
tien Bladeren, het ccne gemeendijk veel brcedcr als het 
/ 
Amcri- 
c&anfch 
Doroni- 
andcre; ook zomtijds langer: in 't midden vercierd met 
een dikke , hoogc en boven ronde Knop, te zaamge- 
voegt uyt zeer veele kieync geele Starretjens. 
De Bladeren , voortkomende aan hare ronde , gc- BlaJcreü.' 
itrecpre , en bleek-groenc Stellen , niet tecgens over- 
malkandcr, zijn groot, in vijf dcclen gefchcyden, doch 
dc bovenltc in drieën; van welke iedereen vinger lang, 
ook twee en een halve breed ïs; donkcr-grocn van vcr- 
we; aan de ecne zijde veel fterkcr cn dieper ingezaagd t 
of getand^ als aan dc andere; voorfpits; een weynig 
ruygachtig; in 't aanraken wat fcharp , en in 't midden 
voorzien met verfcheydene grootc Aderen; uyt welke 
klevnc voort fchictcn. Dc Wortel is kort , rond , tame- 
lijk dik, en roodverwig. 
Dceze foortcn van Doronicum worden niet alleen aan- Wortcli 
gewonnen door haar Zaad, 't welk met een waflende 
Maan van Macrt of April de aarde bevolen moet zijn; 
maar ook genoegzaam vermeenigvuldigd door hare aan- 
grocvcndc_jöM'ff», welke men, van zclts Wortelen ge- 
kreegen hebbende , op de genoemde tijd van dc oude 
atïrcckt, en verplant. 
KRACHTEN. 
*E Bladeren cn Wortelen van het Doronicum Ro- Oebruyk 
in de Ge* 
necskuult. 
DE 
manum , of Roomfd c Doronicum , warm cn * 
droog in den eeiftcn graad, zijn dc menfehen op 
gcenerley wijze fchadclijk, maar worden tot vccle ge- 
breeken gebruvkt, om die te geneezen. 
Dc zelve gedroogd , gefloten , cn daar van een Drach- 
ma met Wijn ingenomen; of de Wortelen in Wijn ge- 
zoden, cn daar van een Roemertje 's morgens gedron- 
ken; of ook dc Wortel geconiijt, cn daar van gegecren, clufus, 
verdrijft de zwijmeling cn drapng des Hoofd* : geneeft H'-^***' 
de bcctcn der Scorpionen : is goed voor de Wonden: Q 3mttar , 
dood dc Wormen : opend dc verftoptlicyd der Dar- l. x.c. 74. 
men: neemt wech de Hertbeeving: en is dienftig tee- 
gens vergif. 
Een loot van de zelve met Vlecfch of andere fpijzen hunh.U\. 
Vermengt, cn tc ectcn gegecven aan Honden, Wulven, f - 7Ï' 
Pantheren, en andere of giftige of fchadelijkDiercn, ver- 
oorzaakt dc zelve de dood. 
Dc Bladeren, of Wortelen, aan of in 't Gcmagt der Tlietphr. 
Often, Koeyen, Paarden, Muylcn, Ezels, Schapen, 7J' 
cn anderer viervoetige Dieren gedaan , o't gehangen, 
doed haar ftervcn. 
Het Doronicum folio Plantaginis, of Doronicum met 
'Bladeren van iVeegcbree , bij zommigc ook genoemd 
Damafonium , en op het Nccrlandfch Woivcrley , in 
Bier of Wijn gezoden, cn daar van gedronken , ge- 
neeft alle in- cn uytwcndioe Wonden der gcene , die zich 
door een lioogcn val hebben verzeert ; of door fwaren 1hi ' 
arbcyd bcfcliadigdc en ftijve Lceden hebben gekrecgen : 
opend de verftoptlicyd der Aderen, cn van het gehecle 
Ingewand : docd zeer wel water lojfen , drijft af het 
Graveel , en breekt de Nieren-fleen. 
Dit Doronicum is warmen droog in den derden graad; Rtntal- 
ook fubtyl van declcn. ""*'' 
CXCIX HOOFDSTUK. 
DORYCNIUM. 
>En aardig, fchoon, zicnswaardig Ge- Named« 
■was, word, mijns weetens, in gecne 
talen met een andere, als deeze, naam 
bcteckend ; behalvcn dat dc Italianen 
£2 Doricnio zeggen. 
Hier van zijn mij in haren aart bc- Drie kij- 
kend geworden ^rieondcrfchcydcne foortcn, als: ft^mS 
I. Dorycnium salamanticfnse , o[ Dorycmum, 
grocyendc ontrent Salamanca in Spaanje. H. Vai.en- 
tinum , voortkomende te Faltnsitn in 't zelve Koning- 
M m 3 rijk« 
