557 
Hoe langer hoe liever 
cci hoofdstuk. 
HOE LANGER HOE 
LIEVER. 
N 't Necderlandfcb niet alleen dus, maar 
ook van vcclc Alfsrank genoemd , 
werd in 't Latijn gcheetcn DulcAma- 
RA , AMARA DllLCIS , SoLANUM 
Lignosum, cn ClRC/EA Monspe- 
L1ENSIUM : in 't Hoogduytfch Hf.ins- 
Kr aut, en Je leng er je li eb ER : in't Italiaan fch 
Dor.CE AMARA, Cn VlTE S [ LVESTRE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend drie verander- 
lijke foorten ; namcnrlijk : 
I. DULCAMARA PLO RE PURPüRF.O , of Hoe lan- 
langer hoe liever met een purpure "Bloem. II. Flore 
ALbO , of met een witte Bloem. III. SoLANUM Li- 
gnosum folio VA RiEGATo , of Hoe langer hoe lie- 
ver met zeer fchoone wit- geel- en groen-bonte Bladeren. 
Alle zijn zc van de zelve Bouwing en Waarncemmg. 
Zij beminnen uyt cygener aart een gemecne , zandi- 
ge , zoo wel gemeftte als ongemeftte , doch vochtige 
aarde. Hebben zoo gecine een donkere , als een ope- 
ne luchtige, vrije, wel ter Zon gcleegenc plaats. Wil- 
len veel Water. 
Hardheyd. Bloeyen ieder Zomer , en gecven ook volkomen rijp 
Zaad. Zijn hard van natuur , cn blijven veelc jaren in 
't leevcn. Konncn flerke koude , en alle andere onge- 
lecgenthecden des tijds uytftaan. Werden vermeenig- 
vuldigdi eerft, door haar Zaad ; 't welk met een waf- 
fende Maan van Maert of September in een Pot de aar- 
de bevolen moet zijn. 27» anderen , door hare aange- 
groeyde jonge Loten , welke van zelfs wortelen vatten ; 
daar na op de genoemde tijd cn met de gemelde Maan 
van dc oude afgenomen en verplant werden. 
Het SoLANUM L1GNOSUM VAR I EG ATI) M JÏVC VA» 
ger hoe B i e qatO FOLIO , of Hoe langer hoe liever met zeer 
2cr* mCt p ]0one & eel ~ tn groen-bonte Bladeren, krijgd 
fchoone uyt een tecderc bruyn-verwigc wortel veda houtachti- 
bontQ ge Scheuten. De oude zijn bleek , of grijsachtig ; de 
Bladeren. j 0H g e uvr den groenen pnrpcrachtig van vcrwc ; van 
binnen geheel groen ; ook holachtig van aart , cn niet 
zeer dik. Aan dc zelve komen voort vcclc Bladeren, 
digt boven malkander , doch regt-op gefield , nu uyt 
dc eene , dan uyt dc andere zijde ; ccvcnwcl gemecne- 
lijk zich al tc zamen eenzijdig drayendc. Ruften op 
Gertaltc tamelijk-lange Steelt jens. Sijn ongelijk van grootte , 
der llliJc- doch niet zoo groot als die van dc andere foorten : ook 
rcn * niet zoo (legt, maar van binnen met vccle gekrulde hoog- 
ten en laagten voorzien. Aan de randen krullen ze 
zich inwaaits om. De grootftc zijn , met haar Steelt- 
je , een gemecne vinger lang; ruym een vinger breed ; 
in 't midden op het breedfte ; voor in een fpits punt 
cyndigende ; en agter, of onder , met twee langachri- 
gc , ook doorgaans fmalle Ooren gelijk als ingcfnec- 
den ; alhoewel ook vcele andere dezelve milfen. Dan 
Zijn ze agtcr op 't breedfte , cn werden na vooren toe allcn- 
xen fmallcr ; ook voor fpits toegaande. Wcynig , of 
niet, blinkende zijnzc , inwendig donker-grocn : aan 
de randen (legt , en uyt den geclcn wit ; ook wel met 
eenige witte plekken van binnen aardig voorzien : zagt 
in 't aanraken; krachtig van geur , cn inwendig bcgaaft 
met een regt -doorgaande grootc Ader , of Rugge, waar 
uyt verfchcydenc andere klcyncr ter zijden uytvlocycn. 
■ In den Hcrj'ft vallen ze al te zamen op dc aarde neer. 
De Bloemen fpruytcn voort uyt 't bovenfte der Stee- 
len , of ook wet uyt 't midden der zijde-takhjtn , ge- 
mecnclijk eenzijdig of neerwaarts gebogen : hangende 
aan klcync donkcr-bruyne, of uyt den zwart-roden pur- 
pure veelvoudige Steelt jens , digt bij malkander ge- 
voegd. Zijn aangenaam purpur-vcrwig. Beftaan uyt 
vijf Stars-wijze gefteldc. BUdtrtjem , zich ligtclijk na 
Wilde vlier, Elatine. 
558 
Drie bij- 
zondere 
lborien. 
Crond. 
Aanwin- 
ning. 
Hoelan- 
Gefhlte 
der Bloe- 
men- 
hoven omdrayende. Hebben in 't midden tien gecle 
Jlipjens , teccens over ieder blad twee , te zamen een 
ronde cirkel uytmakende : in welkers midden men ziet 
voortkomen een tamclijk-dikke, pyramids-wijzc gefiel- 
de, langwerpige, ronde, gcel-verwige knop. Als dec- 
ze Bloemen eenige dagen hebben open gedaan , vallen ^ ia j, 
ze ter aarden neer ; nalatende veclc ovaals-wijze dikke , 
korte , ronde knopjes ï eerft bleek-wit , met eenige 
groene ftrcepen vermengd, cn blinkende van vcrwc» 
doch daar na werden ze fchoon rood ; cn bewaren bin- 
nen in zich een bleek, rond, cn plat Zaadje. 
KRACHTEN. 
T ~fOe langer hoe liever , of Dnkamara , is verkoe- Deugden. 
I — I lende , verdrogende , afvagende en verteerende 
van aart. 
Een Pond , zoo van dc Bladeren als Ranken , kleyn iW.flf.iji 
gefnecden, in Wijn gezoden , cn daar van gedronken ; c '^' *' 
of 't uytgeparfttc Zap met Wijn gebruykt , opend de 
verftoptheyd der Leever en Galblaas. Helpt dc gcene , 
welke gevallen hebben , of ge/lagen , cn van binnen ge- Tragutl.x. 
quetft zijn : fchcyd het geronnen Bloed: is goed tcegens c * f ' 9l ' 
'tGraveel; vergif '; 'de Hater zttqt , en voor Galzuchti- 
ge Mcnfchen , 's morgens cn 's avonds een Roemertje 
daar van gedronken , en daar op gezweet. Want het ^tmtm l. 
purgeert-, cn zuyvcrd haar van alle waterachtige en gal- "■"*ƒ•**!• 
achtige onreynighecden. Neemt wech de Koortsen , 
welke haren oorfprong nccmen uyt een verdorvcne on- 
reyne Maag ; waar door dikmaal dc Gcelzugr ontftaat. 
De zulke , welke bloed fpouwen , konncn van dccze Bloed- 
Plant grootc baat genieten , wanneer ze een hand vol ir^ 1 "* 11 
der gefneedene Ranken cn Bladeren in een * Kan Bier x e c ^ n 
of Wijn koken tot op de helft ; dan daar van *s mor- 
gens en 's avonds 't vierde deel van een t Pintje drin- 
ken ; ook door den dag Carfte-water nuttigen : maar 
ondertuflehen zich nauw wagtcn voor allerley fcharpe , 
hitzigc, cn zuurc chngen. 
Het Zap met Wijn vermengd , cn daar meê gewaf- Camtr. I. 
fchen, neemt wech alle plekj-en, Zomer-fproetelcn , en *■ ' iS- 
andere onreynighecden van 't vel. Maakt ook ccn hel- 
der en fchoon aangezigt. 
De B/aderen gefloten , cn op heetc Gezwellen gelcgt, Lohtl. 1. 1. 
verkoelen, en geneczen dezelve. /»' 3*3- 
't Za.td gefloten , en daar van een Drachma met Wijn 
of Mecdc 's morgens nuchteren , drie dagen na malkan- 
der, ingenomen , dood de Wormen , en drijft de Gal 
uyt. 
De Wortel, verwarmende van aart , gefloten , vier- 
entwintig uren lang in Spaanfche Wijn gewcykt , en 
daar van drie dagen agter ccn 's morgens gedronken , 
reynigd de Aioeder. 
CCII HOOFDSTUK. 
WILDE VLIER. 
.Iet alleen met dcczen naam in 't Nee- verflheT- 
derlandj'ch bekend , maar ook van de namen, 
zommige Hadich gchceten : in het 
Latijn Ebulus, of Sambucus Hü- 
milis: in 't Hoogduytfih Attich: 
in het Franfch Hieble : in 't Ita- 
liaanfch Ebulo, Nlbbio, PodagraRIA, cn Ka- 
meactis. 
Dccze Plant bemind , uyt cygener aart , meer een Grond, 
goede, gemcene, zandige, als een andere , docf^vet- 
gemeftte grond : een openc , luchtige , vrije, cn wel 
ter Zon gelccgene , meer als een donkere of fchaduw- 
achrige plaats. Wil ook veel Recgcn, wijl de vochtig- 
heyd haar aangenaam is. Vcidraagd geduldig felle 
Vorft , en allerley andere ongcleegcnthccden des gant- 
fchen Wmters. Bloeyd ieder Zomer : geeft in den 
» Bel. t Mntiji. Mtrfji 
t' 
