559 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen , III Boek , 5 rfo 
Herffl rijpe Frttcht , en blijft lange jaren in 't ke- 
ven. 
Aanwin- Werd aangewonnen , niet alleen door haar 7 and, 'i 
mag, welk met ccn wulTcnde Maan van September of Macn 
de aarde werd aanbevolen ; maar ook door hare jotm 
Loten , welke dc grond zeer doorlopen. Op dc gc- 
hidd 
mett 
Bladeren 
noemde tijd ftcckt men zc van de oude af, en men ver- 
plant ze. 
Voortijds Hare pttrpttrc Vrucht pleeg voortijds bij de oude/Tey- 
wuHc tC ^ eKC " in ccn Zccr S roorc W3ar de rc z Ü n 5 vermits zc niet 
gi-hy^den: a ^' Cl -* n ' iarc Aangczigrcn daar mee verwden en beftrce- 
ta die't ken , wanncerze in den Tempel harcr Afgoden gingen , 
" om te offeren, volgens het verhaal van Marcellus : 
maar ook vlochten ze Kranjjen van dc Bladeren ; met 
welke zc kroonden al de gcene , die voor de ccritc maal 
gekroond, v.m 't Podagra wierden geplaagd ; gelijk LuClANUS 
fchrijft ; op dat de waardigheyd deczer krankhcyd 
(welke gcmecnclijk meer bij dc Groote als bij dc Kley- 
ne een Herberg zoekt ) bij de Nakomelingen niet ver- 
gceten zou blijven. 
KRACHTEN. 
\¥/ den derden graad : daar benccvens verdeelendc, 
VerteesÉnde, en purgeerende van aart. Vermag 
ook alles war van de Samlntcm, oi Wier, gezegt is. 
De Bladeren , of 'Wortelen , in Bier of Wijn gezo- 
den , en daar van ccn Roemer gedronken . drijft uyt 
alle waterachtige en /lijmerige vochtigheid. Is derhal- 
ve» goed voor lUeHtttraMb^r; voor'tóbwe/, dc 
Hoejl , 't zwellen va» de Lel in de Keel ; de ftceken cn 
beeren van giftige Dieren. 
Dc Binder en gezoden, of gefloten , en gelcgt op al- 
lcrlcy wellingen, geirandheyd, cn bcctcn der dolle Hon- 
den , ook , met Oirc-vct vermengd , op 't flerefiin , 
fcheyden, verzachten, verdrijven en gcncczcn al dc ge- 
noemde qualen. 
De Bladeren als ccn Moesje gcbruykt , dienen om 
IC purgeeren , en drijven af alle galachtige cn waterde 
Vochten, zonder ccnigc mocyclijkhcyd of gevaar. Op 
dc Wmdm gclegt , doen'er 't vleefch in groeien. 
'tUytgcparftre Zap in dc Moeder gedaan , verwekt 
de Maandflonden. Met een wcynig Zuykcr gedron- 
ken, is goed voor de Koorts. 
Het Zap , uyt dc H'ortel geparft , en een tijd lang 
met Wijn gedronken , is een goed hulpmiddel voor 't 
Podagra , cn tecgens de WatertMgt. Genecfi: de Pol^ 
kg*, cn doet Brakc». Dc binncn/W Bafi deczer Wortel 
mcr Wijn gcbruykt , maakt Stoelgang. De Wijn , 
daar dc zelve vierentwintig uren lang in te wcyk heeft 
gclccgcn, opend het Ligchaam van onderen boven. 
T>hfc /.4. Het gefloten , cn een Dracbma daar van met 
™/-<77- Wijn ingenomen , doet gemakkelijk wateren , cn is 
goed voor al dc nu genoemde gebrceken. 
Vod. 1. 12. Het Zap der Teezicp maakt het Hayr zwart. Het 
r.i+ Knqd zelfs in dc Ecdftccde gclegt , verjaagd cn dood 
dc M'a>idluyz.en. Gebrand werdende, verdrijfd het alle 
gïfi'S? Dieren. 
i. X. Can. 
Tuchf. 
Mijl. Pl. 
cap. ïo. 
Tragtttl.1 
Li'Jïtan, 
lib. 4. 
derfchey- 
dene foor- 
HOOFDSTUK. 
A T I N E. 
§g£Et dcczen , cn , mijns weetens , gec- 
nen anderen naam in 't A'eederlandfcb, 
Franjib , Latijn en Itahaanfcb ge- 
noemd. 
Hier van zijn mij in haren aart drie 
ondcrfchcydcnc foortcn bekend; als: 
I. ElatiNe major sagitt.e folio, of 'groote 
F.Lvinc met Bladeren van 't voorjle gedeelte eens Pijls. 
II. Rotusdifolia lanuginosa , of met een rnjg 
oïkltyne Elati- 
bomving cn 
rond Blad. III. Elatina minor, 
ne. Al te zsmen zijnze van eeven dczelvi 
waarneeming. 
Zij beminnen een gcmccnc, zandige, op nieuws om- Grond, 
gcimccrcnc, zoo wel gemeftte als ongemeftte grond : 
eenopene, luchtige, warme, wcl-gclccgcne plaats, en 
weymg water. Blijven niet langer dan ccne Zomer in 
't keven. Gccvcn tecgens dc Winter volkomen Zaad, 
cn verfterven daar meé. 
Moeten derhalvcn , met een wafTcndc Maan vim Aanwin- 
Afaert, weer op nieuws, niet diep , ook hol cn luch- nin «- 
tig, gezayd zijn. Op geen andere wijze konncn ze aan- 
gewonnen werden. Dikmaal flaan zc , door haar neer- 
gevallene Zaad, van zelfs weer op. 
KRACHTEN. 
ELatine is matig verkoelende , verdrogende, entt G , ; „ a 
zamen-rrekkende van aart. simp. ó. ' 
Gefloten, en dan op 'c Voorhoofd gclegt, ver- 
zacht de brand van 7 Hoofd ; dcfgclijks dc hSkighejd 
der Ooge» , cn drijft te rugge de daar op vallendc'z,». 
kingen. 
Met Lijnzaad in roode Wijn gezoden , en daar van Di,fe. I 4. 
gedronken, geneed dc Bloedgang, of roode Loop. Tot <"> 
dezelve uytwerking gcbruykt men 't in de Cliitccrien. f '"'' ' ** 
Defgelijks werd het gedaan in Dranken, bereyd tcc°ens 
Peftilcntiale Koortzcn. Is ook dienfhg tecgens dc°gc- 
brecken der Leever, Longe, en Milt. 
Het uytgeparfhc Zap, of 't gediftillccrdc Water van d,j i, 
Elaiinc , genceft allcrlcy Wonden , Ottet^ttren, Zwee- AUh. lib. 
ringen, cn voortlopende Zeeren : M^hcetc Gezwellen ; '-"MV 
'twild Piutr ; dc Schurft hejd en Melaatsheid ; bcydé 
inwendig gcbruykt, en ook dikmaal daar meé uytwen- 
djg bcfirceken. 
'tZelvc Hater gedaan in dc lopende en tranende Oo. 
gen , is zeer dienftig tot wcchnccming van dit Gebrek. W 
Droogd op allcrlcy Ftjlelen. Is zccr goed tecgens den-'"'- ,6<l - 
Bm gi ook- tecgens de Saninanlie , of 't KaUlKmt. aSfZ'' 
Met Wijn gemengd , en daar meé gegorgeld , neemt 
wech de auade ^-weeringen van dc Mond , en de rauw- 
hcyd van de Tong. 
Dit Water een tijd lang gedronken, of ook van buy- RueHim I. 
ten opgelegt , dood dc Kanker : genceft de gefchenrd- 1- »■ 
heyd ; helpt de neerfchiettng van de Moeder ; flild de 
lihcdloop , ook de overvloedige iMaandftondcn der 
Vrouwen. 
Met het gediftilleerde water gewaffchen , maakt een 
xMjtVtr en klaar fel. 
CCIV HOOFDSTUK. 
ELICHRYSON. 
Ocrd in het Neederlandfch gcenen cy- j^ imc ■ 
gcntlijkcr naam. Werd in het Latijn 
geheeren Heliochryson , beteeke- 
nende zoo veel als Goudenbloem , 
vermits ze zoodanig ccn verwc ver- 
toond. In 't Hoogduytfib Wi nteR- 
blum, of ook Reinblum : in 't Jtaliaanfcb Heli- 
CHRISO. 
Zij bemind een goede , gemecne , zandige aarde , Grond 
met een weymg twec-jarigc Paardcmift , cn het Mol van 
verrotte Boom-bladeren doormengd : een warme vrije, 
wel-gclcegcne plaats , cn wcynig vochrighcyd. Geeft 
in den Hcrfft een fchoonc Bloem , maar noyt in deeze Bloem. 
Landen ccnig volkomen Zaad. Blijft niet langer dan 
cenc Zomer in 't keven , vermits zc of van zelfs vergaar, 
of, door ccn klcync Rijf verraft zijnde, fchiclijk van't 
keven werd beroofd. 
Kan op geen andere wijze vernieuwd of aangewonnen Mo ■ 
werden, als door haar Zaad, uyt warme Landen over- aiag." 1 ' 
gezonden : 
