jói Heliochryson.Alantwortel.Epimediumkruyd.Paerdestaert. $êt 
gezonden : 'twclk met ccn waffendc Maan van April , 
niet boven een ftroo-brcedte diep, hol cn luchtig werd 
gezayd in ccn Pot; gefield op een heetc plaats, befchut 
voor alle koude winden. Als 't Zaad opgekomen is , 
mogen de jonge Planten niet verzet werden ; want hier 
door zouden ze zoodanig vcragtcren , dat zc geen Bloe- 
men zouden konncn voortbrengen. Niet meer als een 
of twee Planten , na qclccgcnthcyd van hare grootte , 
moet men in cene Pot laten blijven. 
Cal.liè. T~\ , 
simp- 6. I I dendc 
fuli nomine J.. — J aart. 
Amaran- 
Lobtl l 
fol. 9 "9 
KRACHTEN. 
Eeze Plant is warm cn droog ; ook door-fnij- 
veudcelende , en dun makende van 
In Wijn gekookt, cn daar van gedronken, doet 
veel water lojfen. Belet het neerfchicten der overvloe- 
dige Kochten. Drijft af het Zaad der Nieren en Blaas. 
Is goed tccgens qttade Zeeren ; 'zflerejïjn; dcGefcheurd- 
bejd of inwendige Breuken ; dc ftccken cn bcetcn der 
Slangen, en anderer jji/f'jjf Dieren : ook tccgens de kon- 
de Pts. Verwekt der Vrouwen Afaandjlonden, en doet 
fchcyden 't inwendige geronncne Bloed. 
Dc Bladeren gedroogd, gcpiilvcrizcert , met Honig 
vermengd , cn op dc gebrandhejd geftrecken , geneclt 
de zelve. 
De Bloemen in Wijn gezoden, cn daar van ccn Roe- 
mertje 's morgens michtcrcn gedronken ; of een Drach- 
JE^m. lf. ma van j lct p occ ] cr j CT gedroogde 'Bloemen met Spaan- 
fche Wijn ingenomen , dood dc Wormen in 's men- 
fchen Ligchaam zeer wonderlijk. Een halve Dracbma 
met Franfchc Wijn gebruykt, doed de loop der Zin- 
kingen ophouden. 
HetiCrttjd zelfs bij dc Klecdercn gclegt, verdrijft cn 
dood dc Motten. 
tttrfh.l 
Dammes 
fiL 
Aanwin- 
ning door 
Wortelen. 
Door 
7.aiJ , en 
CCV HOOFDSTUK. 
ALANTWORTEL. 
En Aied'tcinaal Gewas , werd ook in *t 
Neederlandfeh van vcelc genoemd Ga- 
ntwoRTEl : in 't Latijn Enula 
Campana, Inula, en Hfclenium: 
in *t Hoogdujtfch AlantwuRtz : in 
'iFranfch Enlm.e Ca mpane , of ook 
Herbe d'Eleine: in 't ftaliaanfib HELENio,maar 
gcwoonlijkcr Enola , Enoo. 
Deezc Plant bemind uyt cygencr aart een goede, gc- 
mecne , wcl-gemcfttc grond , immers zoo zeer een vrije, 
genoegzaam ter Zon gclecgene, als ccn fchaduwachtige 
plaats ; cn veel water. Blijft lange jaren in 't leevcn. 
Vcrdraagd allcrlcy ongclcegcnthecdcn der W inter. Geeft 
elke Zomer Bloemen : doch in deeze koude Gewcften 
zelden volkomen Zaad , dan met zeer warme cn droo- 
gc jaren , gelijk dat van 1669. is geweeft , cn zommi- 
ge andere diergelijke. 
Werd dcrhal ven alleen aangewonnen cn vermeenig- 
vuldigA door hare aangewaflenc Wortelen , van welke 
men afftcckt eenigc Hukken , boven voorzien met een 
of meer knoppen • en dezelve verplant met een walfendc 
Maan VOIt Afitert, April , of September. Doch wce- 
gens hare lange Bladeren moet menze wel drie voeten 
wijdte van malkander zetten , en in 't cerft dikmaal met 
water begieten. 
Vermits 'x Zaad zeer lang in dc aarde wil blijven leg- 
gen , zoo dat het cerft na verloop van ecnige Maanden , 
ja zomtijds van een geheel jaar of noch langer, te voor- 
fchijn komt, zoo moet men 't , wanneer men deeze 
Plant hier door wil aantcclen , met ccn wallende Maan 
van September in een Zecp-vaatje , of Pot ( om 's 
Winters binnens huys bewaard te konncn werden ) of 
in Alaert op een zeer warme plaats , een kleyne vinger 
diep in ccn wel-bereyddc aarde leggen, en dikmaal met 
water voorzien. 
KRACHTEN. 
ALantwortel, of Helcnium, is warm cn droog tot Dc j_ ; 
in den derden Graad , inzonderheyd droog zijn- tsf.xo, 
de : ccvcnwcl niet zonder ecnige vochtigheyd : 
daar benccvens afvagende, vcrtccrcndc, cn dun-maken- 
de van aart. 
De "Bladeren in Wijn gezoden , cn daar van gedron - 
ken , of gelcgt op de bcetcn cn ftccken der giftige Die- 
ren, gencezen dezelve. 
DcWortel gecontljt; of gedroogd cn rauw gegceten; R/,f,in, 
of 't Poeder met Wijn ingenomen , of in Wijn gezo- Simf- e.i9> 
den, cn daar van gedronken , of op ecnige andere wij- 
zc gebruykt, opend dc verftopheyd der Leever, cn van i t ' ti (1 
't gcheele Ligchaam: maakt ccn vrolijk^gemoed : ge- AierrliB. 
nceft de gebreeken van de A-lilt : komt te hulp de gee- S ^"l' c '^ 
nc die Bloed fponwen; dood dc Wormen : verdrijft het gj?^ ' 
Colijk^cn alle winden des Buyks. Is goed voor de Pej}; 
ook voor dc engborftigheyd , wantzc maakt rijp cn los 
alle taye , groove , cn J/ijmerige vochtighejd van dc Borfl: 
dcrhalvcn ook zeer dienftic voor een verouderde Hoeft. 
Vcrftcrkt de Afaag. Maakt een open Ligchaam : doet 
dc Spijs wel verteeren : wcerftaat het l r eigif drijft het 
water der Blaas voort , en verwekt der Vrouwen 
Aiaandftonden. 
Dezelve IS 'ortel weck gezoden , wel gewreven , met Vurhf 
Honig vermengd , dus tot een Zalfje gemaakt , dan ^'^J' 
gclegt op opene Zweeringen cn oude Zeeren , zuyverd p' r ^,_ 
cn geneert dezelve. Met een ig Vet vermengd, ver- lïb. Hrré. 
drijft dc fchurftheyd. Werd zeer gepreczen tcegens/"'- "** 
peflilentiale Gezwellen, bcetcn van Slangen en dolle Hon- 
den, daar op gedaan. 
Het uytgcparfttcZ.r/> der gezodene Wortelen met ccn Takern.U 
wcynig Zuykcr gedronken , dood ooi; de Wormen ; ****** 
verdrijft de Buyk&'imping; is goed voor 't Graveel, cn 
tccgens een (juade lucht. 
Het gedijlilleerde Hater dcczer Mortelen heeft dezel- 
ve werking. Met het zelve zich dikmaal gcwalTchen , 
maakt ccn fchoon Helder Aangezigt. 
CCVI HOOFDSTUK. 
EPIMED1UMKRUYD. 
Eeze aardige Plant werd , mijns wee- Namen. 
^ tens, in 't Neederlandfch , met gecnen 
- anderen als dcczen naam betcekend; in 
't Hoogduytfeh Bischoffshut : in 't 
Italiaanfch Epimedio : in het Latijn 
?Epimedium here a, ten onderfcheyd 
van een liPiMFDiuM Frutex , of Boomachtig E- 
pimedium , waarvan wij de befchnjving hebben ge- 
daan in 't voorgaande tweede Bof^dcezcs Werks. 
Zïj bemind een goede , gemcenc , liever zandige als Grond, 
andere, echter wel-gemcfttc grond: ccn opene, luch- 
tige, wel-gclccgenc plaats, cn veel water. Blijft vecle 
jaren in 't leevcn. Vcrdraagd felle l-'orft, cn alle ande- 
re ongclcegcnthecdcn des tijdi: geelt ieder Zomer won- 
derlijke cn kluchtige Bloemen ; ook dikmaal volkomen 
rijp Zaad: 't welk met een wallende Maan van April, A.inwin- 
of Aiay , niet diep gezayd moet zijn in een Pot , gc- nin S- 
ftcld op ccn warme plaats , en zomtijds met een wey- 
nig water begoten. Hier door werden zc aangewon- 
nen en vermeenigvnldigd. Dan ook noch door hare 
aangegrocyde jonge Wortelen ; welke men op de ge- 
noemde tijd van de oude afneemt cn verplant. 
KRACH- 
