5<S) Rakette. Eedele Rakette. Italiaansche Rakette. Hederik. $66 
Diofc. t 
ÜMtth.U: 
Temp. 
Drie bij- 
Aanwin 
MaflD Vao Alaert, April, of ook Augufius (inzondcr- 
heyd de gemcene t,tmme Rakette) , om, 's Winters , 
overblijvende, vroegte mogen hebben, t'elkens weer, 
niet diep , in dc aarde worden gezayd. Alleen hier 
door konncn ze aangewonnen en vermeenigvuldigd wor- < 
den. 
KRACHTEN. 
RAkette , of Eruca , is verwarmende en verdro- 
gende tot in den derden graad. 
Alleen gegcetcn , verwekt , door hare warm- 
te , Hoofdpijn. In een Salade , of andere fpijs gc- 
bruykt; of in Wijn gezoden, endaar van gedronken, 
is aangenaam voor de Maag, en verfrerkt de zelve. 
Vermeerderd het ZtuuL ; maakt luft tot de Btjflaap : 
verwekt eetens-begeerte : doed dc fpijs wel verteeren \ 
Melk in der Vrouwen Borflen komen, en gemakkelijk 
water lofftn» 
De Wijn, waar in Rakette gezoden is geweert, rnct 
Znykcr of Honig vermengt, geneert den Hoeft der jon- 
ge Kinderen, en de hardjgheyd der Mdt , de zelve ver- 
minderende. Is daarenboven goed voor de Geelzucht, 
en docd de Wormen ftervcn. Ecvcn 't zelve vermag het 
Zaad, met Wijn gebruykr. 
Dc Wortel gezoden, gefloten, cn op de gebrookene 
■ 71 eender cn gclcgt , necmt'cr dc pijn van wech. Trekt 
ook uyt de gebrookene Beent jens, en Splinteren. 
Her Zaad gertotcn , of het uytgeparfhc Zap van 
't zelve met Honig vermengt, en dan op 't Hoofd gc- 
' rtrecken, dood dc Luyzcn en Neeten -.zuyvcrddc vlekj^n 
.des Aangedicht s , cn , met Azijn opgeftreeken, ver- 
drijft dc Zomer-fproetclen. 
Het zelve Zaad met Wijn ingenomen , is goed voor 
de rtccken der Spinnen, cn der Scorpiocnen. Jaagt ook 
uyt het water der Blaas. 
CCIX HOOFDSTUK. 
EEDELE RAKETTE. 
I Us genoemd in het Needcrlandfch , 
Ft word in het Latijn gchcetcn Erysi- 
1 mum , of Irio : in het Huogduytjch 
f£ Eysf.nkraut weiblein ; dat is , T- 
) z.erkjuyd wijfje : in het Franfch Ra- 
^venon; cn in het Italtaanfch Erisi- 
MO , of Irione. 
Hier van zijn fnij in haren aart bekend geworden drie 
verfcheydene foortcn; namcntlijk: 
1. ErYSIMÜM vulcare , oïgemeene eedele Rakette. 
II. Erysimum angUSTIFOLIUM , of eedele Rakette 
met fmalle Bladeren. III. Erysimum verum cor- 
niculatum , of opregte eedele Rakette met een ge- 
hoornd Zaad. Alle zijn ze van de zelve Bouwing en 
Waarneeming. 
Zij beminnen uyt eygener aart een goede, gemec- 
ne, zandige, wcl-omgcfmcetcne, en matig- of ook vet 
gemertte aarde ; en een wel ter Zon gclecgene plaats. 
Konncn veel Water verdragen , zoo wel als grootc 
droogte. Blijven maar cene Zomer in 't Icevcn. Gcc- 
ven in den Herfft volkomen Zaad, cn vergaan dan van 
zelfs. Moeten derhalven ieder jaar op nieuws met een 
wadende Maan van Maert of April, na gelecgenthcyd 
des tijds, gezayd zijn. Hier door konncn ze alleenlijk 
•vermeerdert worden. Komen ondertnflchcn ook dik- 
maal van zelfs voort, door *t neergevallene Zaad. 
KRACHTEN. 
DE eedele Rakette , of Eryflmum , is van een ver- 
drogende en verwarmende aart , ook fijn van 
dcclcn en doorfnijdende , doormengt met een 
zuyverendc vochnghcyd , waar door allcrley taye (lijme- 
rtgheyd word gefcheyden, I 
Het Kruyd in Wijn gezoden, en daar van gedronken, Durmnti 
of het uvtgeparfltc Zap, met Wijn vermengt, ingeno- jjjf* 
men; of ook een Syroop daar van gemaakt, cn zom- 
tijds gcbruykt, neemt zeer gelukkig wech dc Heefch- 
beyd van de Keel, cn maakt een heldere Stem. 
Het Zaad , droog cn warm in den derden graad , JEi'mtl, r.' 
ook dunmakendc cn fchcydcndc van aart, geftoten , scrm.i. 
met Honig gemengt , cn dikmaal genuttigd, docd 
rijp worden allerlcy taye Flnymen en etterachtige Ma- 
terten van dc Borft cn Longe. Is goed voor den 
Hoeft, Kortadcmigheyd , Buykfrimping, Heupen-pijn t 
Podagra; allerlcy vergif; Geelzucht, Pleuris, Etter- 
fpouwing , en voor dc Zinkjngen t vallende op de 
Borft. 
Het zelve geftotcne Zaad, met Honig , en Water ■&£'"• t 7- 
vermengt, en plaa ft ers- wijze gclegt op dc voort eet ende c s 'J' ig 
Zweeringen , verborgene Kanker , Klieren aan den c . 547. 
Hals , harde Zweer en, Apoflematien aan der Vrouwen 
Rorften, en andere dcclcn des Ligchaams , verweekt, 
fcheyd, cn geneert dc zelve. 
CCX. HOOFDSTUK. 
ITALIAAN SCHE 
RAKETTE. 
An dc Needcrlanders dus genoemd , Nimen. 
word in het Latijn gehecten Rfseda, 
of Eruca Italica , om dat men 
deeze ioort ÏD halten zeer veel vind : 
in het Hoogduytfch Resedk : in het 
Italtaanfch Ruchetta de Italia , 
of ook Reseda. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie Dricon- 
ondcrfchcydcnc foorten; als: deefiwi 
I. Reseda major, of groote Italiaanfche Rakette. tea _ 
II. Media, of middel-fiort. III. Reseda minor, 
of kjeyne Italiaanfche Rakette. Niet alle zijnzc van ce- 
ven de zelve Bouwing en Waarneeming, 
Eevcnwcl beminnen ze al te zamen een goede, ge- Grond, 
mecne , zandige , zoo wel gemeftte als ongemeftte 
grond: hebben liever een opene, vrije, cn welgelce- 
gene , als een fchaduwachtigc plaats. Willen wel veel 
Rccgcn; maar zijn ook te vreeden meteen weynigvoch- 
tighcyd. Bloeyen door de meerte tijd van de 'omer, B'ncncn. 
cn geevcn volkomen rijp Zaad. Verdragen allerlcy on- 7 "^' 
geleegenthecdcn der WfHttr : verliezen ook zelden al 
hare groenheyd, en blijven lange jaren in 't leevcn. 
Doch dc Reseda major, of groote Italiaanfche^ 00 ^* 
Rakette , blijft niet langer dan cene Zomer in weczen. 
Moet derhalven jaarlijks, met een waffende Maan van 
Alaert , op nieuws weer gezayd zijn , niet diep ; 
ook hol en luchtig. Geeft voor de Winter volko- 
men rijp Zaad, en word dan, door een klcyne Rijp* 
van 't lecven beroofd. 
De Reseda media, en Rfsfda minor, of mid- 
delbare , en kfeyne Italiaanfche Rakette, worden aan- kiHnc* 
gewonnen en vermeenigvttldigd , niet alleen door haar Itaiiian- 
Zaad , maar ook door hare aangewaffene jonge M 'or- frhc R*: 
telen , welke men met een wadende Maertfcbe Maan ^ ctte ' 
van de oude afneemt, cn verplant. Dikmaal komen 
ze ook van zclts tc voorfchijn, door het neergevalle- 
ne Zaad. 
KRACHTEN. 
T^VE Italiaanfche Rakette, of Refcda , is van Lo&el. L,i\ 
1 leen verwarmende cn verdrogende aart ; ook f' 1 ' l6 ï" 
fcharp van fmaak , en een weynig tc zamen- 
trekkende. 
Nn 1 De 
