;(S7 Beschryving der. Kruyden , Bollen en Bloemen, III Boek, 5Ó8 
Dc Bladeren peftoten , of 'c uyrqcparftte Zap der 
CCXII HOOFDSTUK. 
ARRAGONSCHE 
MOSTAART. 
zelve op Gezwellen, /Ipofltmaticn, vurige Zweeringt 
vayle vergaderingen, Puyften, en andere hitsige Bley- 
nen gelcgt, doen dc zelve fcheyden , en geneezen ze. 
Het Zaad gefloten , cn een Dracbma daar van met 
Wijn ingenomen, flild de Buj/kr en roode Loop: drijft 
het water der Blaas voort : verwarmd en verzacht de 
Borjl, met Honig vermengt zijnde. Is goed voor het 
Graveel^ en het Olijk. Verdrijft de Buykjrimpmg. 
vijfbij- 
zunJerc 
iüoueu. 
CCXI HOOFDSTUK. 
H E D E R I K. 
jTet alleen in het Neederlandfch dus, 
: maar ook van vccle Herik genoemd. 
In 'tLatijn Rapistrum, of Sinapi 
sylvistre : in het Hoogduyfch He- 
derich : in het Franfih Velar de 
la Tortelle, of Ravenon : in 
het Italiaanfih Senape salvatico, of ook Ra- 
PISTRO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vijf 
bijzondere foorten; namcntlijk: 
I. Rapistrum vulüare luteum , of gemeene 
geele Hedcrik. II. Rapistrum vulcare album , 
of gemeens witte Hederik. III. Rapistrum aqua- 
Tïcum , of Hederikj, groeyende in waterachtige plaat- 
sen. IV. Rapistrum monospermum segetum 
Lusitanicum , of Portugalfche Hederi^ voortko- 
mende in 't Koor» , met een alleen fittend Zaad. V. 
Rapistrum stellatum Lusitanicum, of Portu- 
galfche Hederikjnet Bladeren, Stars-wijze op de grond 
gefpreyd. Al te zamen zijn ze van ceven dc zelve Bou* 
wing cn Waarneeming. 
Zij beminnen uyt cygener aart een goede, ge- 
mecne, zandige, cn matig gemeftte aarde: een vrije, 
warme, wel ter Zon gelecgcnc plaats; en matige voch- 
tigbeyd. 
Zijn van een tecdere natuur. Blijven niet meer 
dan cene. Zomer in het leevcn. Geevcn gcmeenclijk 
tccgens de Winter volkomen Zaad, inzonderheyd bij 
goede tijden, en vergaan zeer fchiclijk. Moeten der- 
hal ven jaarlijks op nieuws, met een waffende Maan van 
April , weer gezayd ; en konncn hier door eeuwigdu- 
rend gemaakt worden. 
KRACHTEN. 
DE Hedcrik^, of Rapiftrum , is warm en droog 
van aart; ook vcrdcelcndc, en dunmakende. 
In Wijn gezoden , cn daar van driemaal 's daags 
een Roemertje gedronken , brengt weer te regt alle 
ftijve en flramme Lcedcn , veroorzaakt door koude. 
Daar mee gewaflehen , maakt een zuyver vel, en 
ncemt'er alle vlekken van wech. In Edik gekookt , 
cn daar op gezweet, is goed tcegens de Peft. 
De Bladeren, bij andere kruyden in een Moesje gedaan, 
2Ïjn aangenaam voor de Aiaag, en reynigen het Bloed. 
In een Salade gegceten, hebben de zelve werking. 
Het Zaad, warm cn droog in den derden graad, ge- 
floten, cn met Wijn ingenomen, of in Wijn gekookt, 
Dod. I, ij. en daar van gedronken, is goed voor het Colijk^: 
'•3- drijft uyt de winden des Buykj; het water der Blaas ; 
cn opend de verfliptheyd van de Milt. Word ook van 
dc Huysliedcn gcbruykt in plaats van Moftart. 
De Wortel gedroogt, gepulvcrizcert, cn daar van een 
Dracbma 's morgens en 's avonds met Wijn ingenomen, 
is goed voor een alledaagfche Koorts. 
Aanwi 
ning. 
Aart cn 
deugden. 
1. 13;. 
Ord dus in het Neederlandfch ge- 
noemd : in het Latijn Sinapi Ar- 
ragonicum : in het Hoogduytfcb 
Senef aus Arragon: in 'iFranfcb 
Seneve , of Moustarde d'Arra- 
con; cn in het Italiaanfih Senavro 
d'Arragonia 
Zij bemind een goede, gemeene, zandige, en met 
twee-jarige Pacrdcmift welvoorziene grond : een war- 
me , bequaam ter Zon gelecgcnc plaats , cn tamelijk 
vee! Water. 
Blijft niet langer dan cene Zomer in 't leeven. Geeft 
tcegens de Winter volkomen Zaad; en vergaat dan door 
koude Reegenen, Rijp, of ook van zelfs. 
Moetderhalven jaarlijks, met een waffende Maan van 
Maert of April , na gclcegenthcyd van dc bequaam- 
heyd of onbequaamheyd des tijds , weer op nieuws 
gezayd zijn , niet boven een ftroobrcedte diep in de 
aarde; ook hol en luchtig. Alleenlijk hier door kon- 
cangewonnen en vermeenigvitldigd worden. 
KRACHTEN. 
A: 
Rragonfche Moftaart , of Sinapi Arragonhum , 
is warm cn droog in den derden graad ; en dun 
van d celen 
Het Zaad, gelijk ander Moftxardjzaad, tot fpijzen 
gcbruykt , docd de zelve wel verteeren , cn geeft 'er 
daarenboven een aangename fmaak aan. Vcrfierkt de 
Maag', verwekt eetensluft, en jaagt de Winden uyt. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken, veroor- 
zaakt drift tot het echte werk. Is goed tecgens 't Gra- 
veel, de Waterzucht , droogen Hoeft , en de Engbor- 
ftigheyd. Verwekt der Vrouwen Afaandftonden; docd 
gemakkelijk Water laffe* : Vcrfierkt het Hoofd; belet 
de uytvalling des Hayrs, en genceft dcgezwellen vande 
Keel, als mcn'cr meé gorgelt. 
Het Zap of Nat, uyt het geflotene Zaad geparft, 
met Candy-zuyker vermengt , en dan op de Oo?c» 
geflreeken , neemt de dvnkerheyd daar van wech , cn 
maakt een klaar Gezicht. 
Aanwin- 
ning. 
Aart en 
Deugden 
deezer 
A rragon- 
fche Mo- 
lUart- 
CCXIII HOOFDSTUK. 
OOGENTROOST. 
Et deezen , en , mijns weetens, gee- Namen.' 
nen anderen naam in 't Neederlandfch 
bekend. Word in 't Latijn geheeten 
EUFRASIA, EUPHROSINE, OcULA- 
ris, en Ophthalmica: in 't Hoog- 
duytfch Augentrost: in 't Franfcb, 
na het Latijn Euerasie ; en in het Italiaanfih Ev- 
fraoia. 
Hier van zijn mij in haren aart vier onderfcheydene vier otI - 
foortcn bekend; namentlijk: derfchey- 
I. Eufrasia opficinarum vfra, of opregte Oo- l " 00I ~ 
gentrooft, in de slpotbeeken gebritjkhjkt II. Fi.ore ru_ 
bro, of met een ' roode Bloem. III. Flore albo, of 
met een witte Bloem. IV. Eufrasia flore luteo , 
of Oogentrooft met een geele Bloem. Niet alle zijnzc van 
de zelve Bouwing en Waarneeming. 
Het Eufrasia vera , of opregte Oogentrooft, Opregte 
groeyd geerne in een harde , zandige , dorre , flegte Oogen- 
grond, op een opene , luchtige plaats. Bemind een tr ° o11 * 
matige vochtigheyd. Geeft in den Herffl Bloemen , 
