5<*9 
O OGENTROOST. BoEKWEYT. PaERDSYZER. FeRULA. 570 
cn vergast boven dc aarde teegens de Winter. Noyt 
heb ik'er eenig rijp ZtuU aan konnen verncemen ■ kan 
echter vermcenigvuldigd worden door de aangegrocyde 
en de aarde doorlopende jonge Wortelen , welke aller- 
ley ongclcegenthecdcn der Winter konnen uytfhan. 
Dceze worden met een wadende Maan in May of 
Junim, of terwijl dc oude hare Bloemen vertonen, met 
een groot klomp daar aan zittende aarde uytgenomen, 
en verplant. 
Dc drie Al dc drie andere foortcn beminnen een gemecne , 
andere zandige, ook kleyige cn vochtige grond: zoo wel een 
foorten. f c i 13 duwachtige , als een opene, luchtige plaats. Gcc- 
ven volkomen rijp Zaad; en vergaan teegens de Wbt- 
ler. Doch hare Wortelen, zomtijds de Vorjl verdragen 
konnendc, waffen wel in 't Voorjaar weer uyt, en fter- 
ven dan in dc tweede Zomer. Worden alleenlijk ver» 
meenigvuldigd door haar Zaad; 'twelk met een wallen- 
de Maan van September of Aiaert , niet diep, in de aar- 
de moet gelegt zijn. 
KRACHTEN. 
Trs S < 
UJl. HM 
J8.17& 
O "ent rooft, of Eufrajla, is verwarmende in den 
rften, verdrogende in den tweeden graad. 
Een Drachma van het Poeder der gedroogde 
Bladeren met Wijn en Venkclwatcr ingenomen; of het 
uytgeparfttc Zap der groene Bladeren met Wijn ge- 
bruykt, ccnige weeken achter malkander; of de bla- 
deren gefloten, of ook in Wijn gekookt, en zoo van 
buytcn op dc O ogen gclcgt, neemt van de zelve wech 
de donkerheid , het tranen , de zinkingen , en andere 
Oog-gebreeken , door koude veroorzaakt, en verfterkt 
zeer het Gedicht. 
ÜMttb.14, Het gtdifrillccrde Water hier van heeft 't zelve ver- 
'■ï 8 ' mogen j defgclijks de groene Bladeren , in fpijs of in 
drank gebruykr. 
In Wijn gezoden, en 's morgens daar van gedron- 
ken , verfterkt de geheitgenïs : is goed voor de Geel- 
zucht ; voor die dc Pokken hebben , en zonder Wijn 
rïct leeven mogen , wel daar op toe gedekt , en ge- 
zweet. Bads-wijzc daar in gezeeten , heeft dc zelve 
werking. 
Dc Bladeren en Bloemen in Oly gezet; in de Zon een 
tijd lang gedifhllccrt, cn dan met deezc Oly ongenees- 
lijke Wonden beflrcekcn , fluytze toe, en gcnccltzc. 
neemt daarenboven wech de pijn der Zijde. 
Dc Bloemen in Wijn gekookt, en 's morgens daar 
van een Roemertje gedronken, verdrijft der Vrouwen 
yieeke en ongeronde verwe. 
Aanwin- 
ning. 
CCXIV HOOFDSTUK. 
BOEKWEYT. 
3^An ieder in Needer land met deczen 
! naam wel bekend; word in het Latijn 
gehectcn Fago-pyrum , Faco-tri- 
ticum , cn Frümbntwm sarace- 
nicum; in 't Hoogduytfch Heyden- 
<korn: in 't Franfch Bled sarasin, 
of Dragee aux Pourceaux : in het Italiaanfih 
Frumentone, of grano saracinesco. 
Dit Graan bemind allcrlcy flag van grond, het zij 
droogc, vochte, zandige, klcyigc , vette of magere: 
een opene, luchtige, welgeleegcne plaats: in 't begin 
veel Water, maar in 't laatfte droogte. Blijft een jaar 
lang in 't leeven. Bloeyd in dc Zomer. Geeft in den 
Hcrfjl volkomen Vrucht of Zaad ; en vergaat door 
een klcyne Rijp. 
Moet dcrhalven in ieder Voorjaar , met een volle 
Maan van Maart, of April-, door Zaad weer aange- 
•tvonnencn vermeenigvuldtgdwordcn ; 'r welk niet diep, 
de aarde word aanbevolen; als 't eenigfte middel, waar 
door dc aanwinning kan gefcliieden. Zie hier bij na 
het Hoofdjhil^vmde Indiaansche Weyt. 
KRACHTEN. 
BOekwcyt, of Frnmentum Saracenicum, is warm DeJ. ƒ. 16. 
en matig droog van aart. Op allcrlcy wijzen f -3** 
gcgcctcn, docd zc ge makkelij kjwate ren , en maakt 
een weck Ligchaam. 
Het Meel van het Zaad, zijnde de Boekweyt zelfs, Unieer. 
met Melk of Water vermengt, en daar van Bry be- ■*•***■ƒ• 
reyd; of tot Koeken in een Pan gebakken, is bij veele 
een gemecne cn aangename Spijs : niet al te zwaar om 
te verteeren ; ook niet zeer verftoppend, maar lichte- 
lijk na beneeden zakkende. Geeft echter geen groot , 
maar wel goed vocdzcl aan 't Ligchaam; en verwekt 
ook eenige windachtigheyd. 
Het gemcldde A/eel, zijnde matig warm en vocht, Camerar. 
in Melk gezoden , cn plaaflers-wijze gelegt op aller- l0, 
ley flag van vungheyd cn hcete gezwellen , verzacht de 
zelve. 
Het Zaad de Hoenderen voorgeworpen » maakt ze 
haafl vet. Hetzelve gefloten, en met Wijn gedronken, 
is goed voor de gecne , welke van de Gal worden 
gcqueld. 
Het Meel vermengt met Roozewater , en warm r«|(iiU 
opgelcgt , neemt wech de brand van de Longe , de c. ij 1 , 
pijn der Oogen ; en is goed voor de betten van gif- 
tige Gedierten. 
CCXV HOOFDSTUK. 
AERDSYZER. 
Ynde een zeer aardig Gewas , word Verfchey- 
dus in 't Neederlandfch genoemd, om dcnamcn ' 
dat des zclven Zaad cens Paerds Hoef- 
yz,er niet ongelijk is. In 't Latijn ge- 
licctcn Ferrum iQyiNOM : in het 
Hoogduytfch Hufeeyzenkraut , cn 
in 't Italiaanfch FtRRo ni Cavallo. 
Hier van zijn mij in haren aart drie onderfchcydene Dtic 
foorten bekend, namentlijk : forten! 
I. Ferrum equinum vulgare , of gemeen 
Paerdiyz-cr. II. Equinum falcatum , of met een 
gebikkeld Zaad. III. Flrrum BQS!M?M umbel- 
latum, of met een Kroon, welke foort Fabius Co- 
lumna heeft gehectcn Capitatum , of Paerdsyzer 
met Hoofdjens^ Al te zamen zijuze van dc zelve Bou- 
wing en Waarneeming. 
Zij beminnen ccn goede, gemecne, zandige grond , Grond, 
met een weynig twee-jarige Pacrdcmifl doormengt: 
een opene, vrije, welgclccgenc plaats, en matige voch- 
tigheyd. Blijven niet meer dan eene Zomer in 't lee- 
ven. Gceven teegens dc Winter rijp Zaad, en ver- 
gaan dan van zelfs. Worden derhal ven met een waf- 
fende Maan van Maert weer gezayd in een warme 
plaats, niet boven een ftroobrcedte diep. D-czcr wijs 
konnen ze ook alleenlijk aangewonnen worden. Om ^ n nw ' n " 
het Zn.i^dics te eerder tot zijne rijpheyd te doen ko- l " n ^' 
men, wordenzc dikmaal in een Pot aan de aarde be- 
volen. Zie hier bij na het Hoofdftuk. van het Win- 
dende PAERDSYZER. 
KRACHTEN. 
PAerdsyz,er , of Ferrum Equinum ( droog van Doden, in 
aart ; en bitter op de Tong) gefloten, cn op de f*** 
Wonden gelegt , zuyvcrd en geneed de zelve. 
Word ook zeer goed geoordeeld, in alle gences-mid- 
delcn en dranken gemergt, welke men bercyd voor de 
geene die een zwaren val gedaan hebben; vanbinnen 
gequetfl, of ook gebroken zijn. 
Nn j 
Eenïge 
