57J Beschryving. der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 576 
HOOFDSTUK. 
ccxviu 
INDIAANSCHE 
DOORNAPPEL. 
I^^S een zeldzaam en wonderbaarltjkjje- 
w*S) zijnde vccl-hockig; rond, gelijk 
als uyt vccle Bladeren (van vcrwe en 
fu b fta n t i c eens Indiaanfchen Vijgs, ge- 
noemd Opuntia , of Ficus Indi- 
ca >waar van in't bovenftaande Hoefd- 
Jtuli is gehandeld ) te zaam-gegroeyd , en in 't ronde 
konftig begaafd mec zeer veel icharpc Stars~wijze voort- 
lcomendc Doornen; ook plat op de aarde leggende. Is 
ontrent twee voeren cn een vierendeel in 't ronde dik, 
boven wat fmallcr , en aldaar ftomp-rond toelopende. 
Dc hoogte is van ontrent agt vingeren breedte. Is voor- 
zien met tamelijk fterke Wortelen , van onder uyt haar 
Namen. hgchaam voort fchierendc. Werd in het Neederlandfcb 
genoemd Indiaansche Doornappel : in't Latijn 
Pomum Spinosum Opuntiatum j ook van zommi- 
gc gehecten Ech ino-melocactos ; van dc Italianen 
POMO Sl'INO>.0 OPUNTIATO. 
Grond. ^ Zij bemind een zandige goede aarde , met een wcy- 
nig Mol der verrotte Boom- bladeren en een-jarige 
kleyn-gcwrecvcne Hocndcrdrek doormengd ; een war- 
me , vrije , wcl-gclecgenc plaats ; voor koude Oofte- 
cn Noordc-winden genoegzaam befchut. Is zeer rce- 
dcr van aart , cn kan dc lucht deczer Neederlanden niet 
wel verdragen. 
Hoedanig, Werd dcrhalvcn met een waiTcndc Maan van May 
SeZomer in CCn Pot 8 c P lanr > cn = z0 ° wel in de Zomer als in 
den Hcrfjl , voor veel Rccgen gewagt. Kan op gec- 
nerlcy wijze koude nagtcn of Rijp uyrftaan , ook na 
den vijftienden September niet dc alderminfte vochtig- 
hcyd lijden. Moet ter dier oorzaak in 't laatfte deezcr 
Maand binnens huys werden gebragt op een bequamc 
plaats ; cn om hoog gcfteld ; op dat ze door de opene 
Vcnftcrcn tot den twinrigftcn van OÜober , of daar on- 
trent , niet alleen dc lucht , maar ook dc Zonncftxalen 
mogt genieten ; en na dien tijd dc warmte des vuurs 
en in de door een yzeren Oven : cerft om den tweeden , ver- 
winter, volgens ieder dag daar in ftokende ; maar als 't kouder 
noemen; wcrc * 3 dagelijks twee- of driemalen; te wceten,'s mor- 
gens om zeeven , 's middags om een , en 's avonds ten 
zes of zeeven uren. Als nu dc Vorft voorbij , cn de 
lucht wat zagtcr geworden is , doet men in 't laatfte van 
Maert dc Vcnftcren bij dag een wcynig open , doch 
geenzins 's nagts ; om haar allcnxen weer aan de lucht 
te doen gewennen ; daar na warmer geworden , zet 
men ze ook 's nagt op. Doch niet voor in 't laatfte van 
April ^ of 't begin van May y met een aangename lucht 
cn zoete Rcegen (vermits ze dan droog is , cn door de 
gchccle Winter geen water heeft mogen genieten ) weer 
buyten dc Zonncftralen voorgcfteld; dan noch wel ge- 
wagt, cn voorzichtig gedekt voor koude nagten en bay- 
rige winden. 
en verrigt. Dceze zeer beziens-waardige Plant, op zoodanig een 
wijze als nu gezegt is gequeekt cn waargenomen , is bij 
mij drie jaren lang goed gcblccvcn , doch verging in 't 
vierde , door een onverwagre verrotting van onder. 
Had in decze koude Gcwcftcn noyt Bloem te voorfchijn 
gebragt, veel min Vrucht , of Zaad (waar doorze al- 
leenlijk kan vcrmecmgvuldtgd werden) onaanqezien dee- 
zc, -Anno 105:4. nicuwclijks uyt America gebragt , en 
mij door den Schipper Henr ik Barendsz vereerd, 
Vruchten, was vercierd met twee Vruchten (dc voor-gedagte Jn- 
diaanfche Vijgen niet ongelijk) ook met half verdorvc- 
Blocmen. nc Bloemen , gelijk dc hier necvens-gaande Figuur ge- 
noegzaam aanwijft. De verwe was niet geel , gelijk die 
van de gemelde Indiaanfcbe rijg , maar roodachtig. 
Doch dc cenc Pracht , welke dc grootfte was, had zijne 
Bloem verloren } cn was van binnen met Zsad gevuld. 
ï Deugden 
KRACHTEN. 
TP\E Lndiaanfclie Doornappel , of Potmtm Spinoftm 
_|__/ Opmuulum , i s verkoelende van aart. In Huk- 
ken gefneeden , cn gelegt op dc Roos , op alle 
"NP 1 rn vttyle Gezwellen , ook aan vnnrige 
slpejtcmaiicn, neemt de brand daar van wech; zuyverd 
en geneert ze. 
Een Drachma der gedroogde World gepulverizcert , des 
ot her uytgeparftre Zap met Rhijnfchc Wijn in»cno- D °°"i- 
men, is goed voor het Graveel , en een hutige Leever. a PP c,i 
Noemt wech de brand der Meren , van de ■Blaas , cn 
doet gemakkelijk wateren. 
't Gemelde Zap verdrijfd ook de roodhejd des Aan- in dc Ge- 
fKdpS , dcfgclljks dc Pnyjicn en riekten van 't zelve, nKikonfl. 
daar op geftrceken zijnde". Daarenboven dc roodhejd 
en blauwe plekken der Oegert. 
CCXrX HOOFDSTUK. 
RUERKRUYD. 
Emeenclijk in 't Neederlandfcb zoo gc- Oo r- 
noemd volgens 't Hoogdnjtfche woord fprong dc» 
Ruhr en Rot buhrkraut, zoo NaaIn8 * 
veel als Loop- en Roodeloop-krttyd , wijl 
t zonderling zeer teegens decze Quaal 
werd 
geprcezen. In het Latijn ge- 
hecten F, la GO Impia (om dat hare jonge Bloemen N , mcn 
hoger dan dc oude opfchietcn , cn dc zelve verdrukken) 
ook CENTUr-cums : in Italtaanfch Gnaphalio, 
Fjlago, en Cartafii.ago. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend vier onder- v 
fchcydcnc foorren ; namentlijk, derfchcy- 
I. Fjlago MAJOR , of groot Rtterkritjd. II. F j LA- denc 6«» 
GA minor, of kiept RmrkrHjd. III. Minima, of" 0 ' 
alderkleynjle. IV. Filago Lusitanica , of Perlu- 
tngal/ch Raerkruyd: al tc zamen van ceven dezelve Boh- 
wtng cn Waarneeming. 
Zij beminnen cengoede , gemecne, zandige en ma- Grond 
tig gemeftte grond: een vrije, luchtige, wel-gelec°c- 
ne plaats, cn wcynig water. 
Blijven niet meer dan ccne Zomer in 't leeven. Gee- 7 j 
ven voor de Wtmer volkomen Zaad, en werden dan 
door ccn kleyne Rijp van 't lecven beroofd. Moeten 
dcrhalvcn in elk Voorjaar , met een waffende Maan van , ■ 
M,er, 0 {st,r,l,m geleegcnthcyd van de bequaamheyd n™,;"''"" 
des tijds , op nieuws werden gezayd , nauwlijks een 
ftroo-brecd diep ; hol en luchtig. Hier door konnen 
ze alleenlijk aangewonnen werden. Dikmaal komen ze 
uyt haar neer-gevallene Zaad genoeg van zelfs voort. 
Zie hier bij na riaUoofdJlakyin Gnaphalium. 
R 
KRACHTEN. 
Verkrstyd , of Filago , is verdrogende , cn een Aart. 
wcynig tc zamen-trekkende van aart. 
In Wijn gezoden , en daar van 's morgens , Tuchf. 
cenige dagen agter malkander , een Roemertje gedron- "■/>■ ''<■ 
ken, ftopc alle Buyt-leop, 'trniMeliun, cn dc onna- "'■ 8| ' 
tuarlijke Woeden der Vrouwsperfoncn. 
Het Krnjd geftotcn , vierentwintig uren lang in Oly LtMltl 1! 
geweykt; dan gezoden , en op de ilésne-feftateiu en fil-sU. 
gejlagene plekken gelegt, geneed dezelve. 
Het uytgeparlrteZ.!/, met Wijn cn Melk vermengd, ?&.(«. 
en daar mee gegorgeld , is goed voor dc SjMinaMleca x * "h '*> 
andere Keel-gez.wellen. 
Het gedtfttlleerde Water deezer Plant werd zeer D ,J 1 
goed gehouden regens dc Kanker in de BorJIen ; da-™;.!* 
gelijks ccn doek daar in nat gemaakt , cn op de quaal 
gelegt. 
Het Poeder der gedroogde Bladeren , of de Bladeren B „ mf , 
gefloten , 
