5 77 RUER.KR.UYD. FlLIPENDULA. WaTER-FILIPENDULA. WlLDE HaNEKAM. 578 
Hifi. tl. gefloten ; dan op oude Zweeringen en vtiyle opene gate> 
fel. 114. gclegt, of geftroyd , werd zeer gcprcczcn. 
CCXX HOOFDSTUK. 
FlLIPENDULA. 
fcUs genoemd in 't Latijn, Itatiaanfih, 
j) m Neederlandfch; doch in dccze laatft- 
? gcmcldeTaal ook wel Rood e Steen- 
> breek , werd in 't Franfch al mee 
} Filipendule gehecten ; ïn'tHoog- 
? duytfch Rot STE I NBRfcCH. 
1 zijn mij in haren aart bekend w^y 7 bijzondc- 
; namcntlijk: 
I. FlLIPENDULA OFFICINARUM VULGARIS, of 
Oenanthe ,gemecnc Ftlipendula, in alle Apothcckcrs 
Winkelen gcbruykelijk. II. Angustifoli a, of met 
fmalle Bladeren. III. MoNTANA , of Bcrg-filipen- 
dttla. IV. FlLIPENDULA BuLHOSA LusiTANICA , 
of Portugalfche Filipendula met een Bal-wortel, V. Fl- 
LIPENDULA VIROSA, of OeNANI'HE Ap I I FOLIO 
venenosa , of vergiftige Filipendula. Al te zamen 
zijnzc van dezelve Bouwing cn Waarneeming. 
Zi] beminnen een gemcene , goede, zandige, wcl- 
gemeftte grond: een warme, vrije, wel-gelccgcne 
plaats, en tamelijk veel Recgen. Vergaan niet haaftig, 
maar blijven ecnige jaren lang in 't leeven. Konnen ook 
rccdclijk wel koude verdragen , necvens allcrlcy andere 
ongelcegcnthccdcn der Wfnttr. Bloeyen zeer aardig cn 
vermakelijk ; doch geeven niet anders , als bij goede, 
drooge, warme Zomers, rijp Zaad, 
't Welk met een wadende Maan van April , of ook 
wel vinOtlobcr , in een Pot aan de aarde werd bevolen. 
Hier door werden zc aangewonnen en vcrmeenigvuldigd: 
dan ook noch door hare aangegrocyde "Jongen , welke 
men met de zelve Aprtlfche Maan van de oude afneemt, 
en verplant. 
KRACHTEN. 
ff '~\E gemcene Filipendula , of Filipendula Ofjicina- 
ËËmm vulgarü , is verwarmende en verdrogende 
in den tweeden Graad ; maar de Wortel in den 
derden : daarenboven openende , afvagende, en een 
wcynig te zamcn-trckkcndc van aart. 
De Wortelen cn Bladeren in Wijn gezoden , en daar 
van gedronken ; of een Drachma Van de gedroogde 
Wortel met Wijn ingenomen , of in ecnige Spijzen ge- 
nuttigd, helpt de gcene , welke waarlijk, haar Hater 
konnen maken. Is goed tcegens de koude Pis , de val- 
lende Siekte , Hoofd-fu'ijmeling , Colijk., "Buyk-kfim- 
ping, en Fugborjltgheyd. Vcrftcrkt de Maag: neemt de 
Winden uyt dezelve weg : drijft verwonderlijk af de 
Steen , 't Graveel , alle flijmcrigheyd uyt de Blaas ; 
ook de Nageboorte. Genceft allcrlcy gebrecken , wel- 
ke haren oorfprong necmen uyt koude of vochtigheyd; 
defgclijks de Geelz,ugt. 
De Ftlipendula Vtroft, ook genoemd Oenanthe Apü 
folia Venenofa , of Ftlipendula met Bladeren van Eppe , 
of Pceterfclie , is zeer quaadaardig cn fchadclijk. Al- 
leenlijk een (tukje van dc Wortel gegeeten , of dc Bla- 
deren in ecnige Spijze gcbruykt, brengen den Mcnfch 
terftond om 't leeven ; gelijk dc ervarenthcyd dikmaal 
heeft geleerd ; en daar van noch onlangs gelecden een 
Voorbeeld is gezien. 
Zcekcr DoSor in dc Ccnceskonft, cn een Chirurgijn 
in 't jaar i<5jj. binnen '^Gravenhaag bij geval in een 
Thuyn komende , cn dccze Plant voor een foort van 
Peeterjelie aanziende, wilden de kracht cn werkjpt daar 
van onderzoeken. Snccden dcrhalvcn elk een ftukje 
van de H arte! ; knauwden ze , en aten zc op. Dit be- 
quam haar zulker wijs , dat de Chirurgijn noch dien 
Bloem. 
Zaad. 
Aanwi 
ning. 
T> /trant. 
Hifi. Pl. 
fel. 1S8. 
nhfe. l. 3. 
taf, I» 
Leuker, i- 
i.r.184. 
L„fit. I. 
Tragus Jii. 
JEgin. Uh. 
i.fei./.i. 
/./.8 S! . 
Gifüe- 
heyddcr 
Filipcndu- 
zclven avond; de Dottor 's anderendaags 's morgens on- Voor- 
trent ten neegen uren in groorc ellende de Geeft g.if. CC ' J ' 
CCXXI HOOFDSTUK. 
WATER- 
FILIPENDULA. 
Iet alleen dus in het Neederlandfch , Namen, 
maar ook Watfr-Oenanthe ge- 
noemd. In het Latijn en Italiaanfch 
FlLIPENDULA AqUATICA, of Oe- 
n'anthe Palustis. Is een mecdc- 
foort van dc voorgaande. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend twee bijzon- Twee on- 
dere geflachten, te weeren : derfchey- 
I. Oenanthe Palustris tenuifolia, O fdencioor- 
Water-filipenduU met fmallc Bladeren. II. OeNAN- 
the Aquatica Apiis Folio, of Water-fihpcndula 
met kjeyne Bladeren , als van Peeterfelic; doch die van 
dc Cicuta , of dolle Kervel , veel gclijkcr ; echter niet 
zoo groot , cn gem eenelij k blcckcr van vcrwe. Schiet Bcfchrij- 
met een tamclijk-dikke, ronde, uyt den bleek -groenen vingder 
blauwachtige , en van binnen holle Steel op ter'hoogte 2!^!" 
van twee, drie, ook wel van vier voeten, na gclcegcnt- ,] cr en 'van 
heyd dat dc aarde wel gebouwd cn gemeft is ; ook na dat Peeterfe- 
't veel of weynig recgend. Dccze Steel verdeeld zich bo- lic- 
ven in vccle ^tjde-tabjens , aardig in 't ronde gefchikt; 
waar aan voort-komen kleyne Bloemt jens, kroons-wijze 
veelvoudig, en daar na een rond, bleet iZaad. Bcydcdce- 
ze foorten zijn van eenerley Bouwing en Waarueeming. 
Zij beminnen ccn goede, gemeenc, zandige, luch- Grond, 
tigc cn ver-gemefhe grond : ccn wcl-gclccgcne plaats, 
en veel water. Konnen , ter oorzaak van haren har- Bloemen' 
den aart , fterke Varfi , en allcrlcy ongelcegcnthccdcn Zaad. 
der Winter uytftaan. Blijven ecnige jaren lang in het 
leeven. Gccvcn ieder Zomer Bloemen , doch zelden 
rijp Zaad. 
Werden echter genoegzaam aangewonnen cn vermee- Aanwm- 
nigvuldigd door hare aangegroeyde Jongen; welke men m "6- 
met een waffendc Maan in April van dc oude afneemt , 
cn verplant. 
KRACHTEN. 
1 "\E Ftlipendula Aquatica, of Watcr-fiUpcndula , is DoJ.Iii: 
I J f verwarmende en verdrogende in den eerflen 10 * e - ri - 
Graad. 
Zoo wel de Wortelen als de "Bladeren in Wijn ge- taiat 1. 1. 
kookt, cn daar van 's morgens , ecnige dagen ag'tcr 8p+- 
malkander , een Roemertje gedronken , doed gemak- 
kelijk Water taffen . Drijft het Graveel voort: verwekt 
de Maandfionden : jaagd de doode Vrucht , en dc A"*i- 
peboorte af. 
CCXXII HOOFDSTUK. 
WILDE HANEKAM. 
N het Neederlandfch niet alleen dus , Njmco. 
maar ook van zommigc Ratelen 
gehecten. In 'tLatijn Cm sta Gal- 
li, of ook Alfctorolothos , cn 
in 't Floogduytfch Rodel. 
Hier van zijn mij in haren aart twee Twee bij. 
bijzondere foorten bekend; namcntlijk: zondcre 
I. Crista Galli flork luteo, of loorten * 
wilde Hanekam met een geele B'oem. II. Cbista 
Gallinacea flore purpureo, of wil- 
de Hanekam met een purpure Bloem ; die ook van vccle 
werd genoemd FistulaRia, en Pediculak i=. 
O o Zijn 
