Wilde Hi- 
nekam 
mee een 
Aanwin- 
ning- 
579 Beschryving der Kruyejen, Bollen en Bloemen, III Boek , 5? 
CCXXm HOOFDSTUK. 
FLUWEELEBLOEM. 
ook , 
vlocdic 
Wilde Ht- 
nekam 
Lohl. 1. 1 
faL 616. 
Aanwin- 
ning. 
Zijn beyde niet van ecven de zelve Bouwing cn Waar- 
neeming. 
Het Crista galli flore luteo, of wilde Ha- 
nekam met een geele Bloem , bemind uyt cygener aart 
een dorre, magere, en zandige plaats. De Wortel moet 
gedurig in 't donker zijn door een altijd blijvende fcha- 
duw van een niet hoog waÏÏcnd Gras: kan anders, 
geerne groeyende in een opene cn luchtige plaats, dc 
hitte der Zon niet verdragen. Blijft niet langer als cene 
Zomer in 't leeven. Lieft zoo wel veel Water , als 
groote droogte. Geeft tecgens of in den Herfft rijp 
Zaad, cn verflcrft daar mee. Word dcrhalven in ieder 
Foorjaar, met een wallende Maan van A/aert, weer gc- 
2ayd, niet diep, in de voor-gcmelddc grond. Komt 
door het neergevallene Zaad , van zelfs ovcr- 
g genoeg op. Hier door konnen ze vermetnig- 
' worden* 
Het Fistularia, of Crista galli flore pur- 
l'UR eo , dat is , wilde Hanekam met een purpure Bloem, 
bemind een flegte , gemeene , ongcmeflte , zandige , 
doch liever een luchtige , holle , vochtige , veenige 
grond. De Wortel wil gedurig omfchaduwd zijn met 
natachtig Mos, of klcyn Gras; op dat ze door de hec- 
tc Zonncftralen niet beroofd mogt worden van hare 
natuurlijke vochtighcyd. Door het gcmclddc middel 
blijftze in een goede flaat. Maar 'deeze bclommc- 
ring , en ook aarde, mifTendc, moetzc binnen wey- 
nig tijds vergaan, gelijk men lichtelijk kan bemerken, 
■wanneer menze met een goede klomp aarde uytgraafd, 
en in een goede grond verplant. Bemind ook een ope- 
ne , luchtige, wel-gelcegcne plaats, maar gantfeh geen 
vettigheyd. Blijft twee, of ook drie jaren in 't lee- 
ven. Kan felle koude, cn alle andere ongelcegenthec- 
den der Winter verdragen. '2/oeyd'm 't tweede jaar : 
geeft in den Herfft volkomen rijp Zaad, en verfterft 
daar mee. 
Moet derhalven, op de voorgcmeldde tijd, en met 
de genoemde Maan, of ook in Otlober , in een Pot 
niet diep, ieder jaar weer gezayd worden. Komt ook, 
door 't neergevallene Zaad, van zelfs genoeg op , en word 
deezer wijs aangewonnen. 
KRACHTEN. 
DE wilde Hanekam met een geele Bloem , of 
Cnfta Galli f/ore luteo , is verkoelende en ver- 
drogende, ook een weynig tc zamentrekkende 
van aart. 
Het Zaad gefloten, cn in de Oogen gedaan, of het 
geftotene Zaad met Rozewatcr gemengt , en op de 
Oogen gelegt, gelijk zommigc willen, neemt der zcl- 
ver gebreeken, ook dc roodigheyd en vuurigbejd wech. 
De Hoenderen te eeten gegeeven , maakt haar zeermoe- 
dig om te vegten. 
De wilde Hanekam met purpurc Bloemen, of Crifia 
Galli flor e purpureo , anders Fijlularia , ook koud, 
droog , en te zamentrekkende van aart , gekookt in 
flerke Franfchc Wijn , en daar van gedronken , ge- 
ncefl de Fijhlen, of lopende Gaten , ook allerley holle 
en onzuyvere zeereu. Stopt daarenboven alle Vloe- 
den des Ligchaams , en doed de Maandftonden ophou- 
den. 
Het Zaad fijn gefloten , gcpulvcrizeerr , en in de 
Oogen gedaan, maakt dc zelve helder en klaar ; 't 6V- 
*,tcht vcrflcrkcndc. 
Als dit Gewas van de Eeeften word gegecten , doed 
het Luyz,en op hare huyd groeyen , waar van daan 
het ook de naam van Pedicularis 
heeft bekomen. 
of Luyskruyd 
Nagd. 
't Neederlandfch , cn dan ook Namen, 
noch Tunisbloem geheeten. In 't 
Latijn Flos Tunetanus, of Flos 
Africanus, om datze eerfl in dce- 
zc Landen is gebragt uyt Tunis in 
Africa. In 't Hoogduytfch Indiani- 
SCHE BLUM, Of Ook InDIANISCHE 
in 't Franfch Oeilletz d'Inde: in het 
Iialiaanfch Fioeie Africano , ook Garofano In- 
DIANO. 
Hier van zijn mij in haren aart verfcheydene foorten Verfchey- 
bekend , van welke dc grootfie met de naam van Flos deneibor- 
Africanus , of Africaanfche Bloem, dc kleynfle met tcn ' 
dien van Flos Tunetanus, of 'Tunis Bloem, ondcr- 
fchcyden worden ; namcntlijk : 
I. Flos Africanus major flore aureo pie- 
no, of groote Fluweel-, anders Africaanfche dubbele 
'Bloem , met een goud-geele verwe. II. Flore luteo 
pleno, of met een gemeene geele dubbele r Bloem. III. 
Flore pleno odorato, of met een -welriekende dub- 
bele Bloem. IV. Flore pleno Fistuloso, of met 
een dubbele Bloem, welker Bladeren boven brecd-rond, 
cn geheel hol zijn, na dc gedaante van Trompetten, 
Fluyten, of Orgelpijpen: 't geen een aardige aanfehou- 
wing-geeft. V. Flore simplici, of met een enkele 
gemeene Bloem. VI. Flore simplici Fistulosa, Vanwel- 
oïmet een enkele Bloem, gefield als Orgelpijpen. Voorts: ke hier 
VII. Flos Tunetanus flore luteo pleno, of tiender[c J r 
enkele geele Fluweel-, anders Tunisbloem, welke men ^wec- 
ook heeft gegeeven dc naam van Flos Africanus zen? 
minor , of kfeyne Africaanfche Bloem. VIII. Flos 
Tunetanus flore e luteo robescente pleno 
major e , of groote geel en roode dubbele Tunisbloem. 
IX. E LUTEO RU8ESCENTE PLENO minore , of 
dubbele kleyne geel- en- rood bonte Tunisbloem. X. Flo- 
re simplici , of met een enkele Bloem. Van welke 
die met de enkele Bloemen wech geworpen , en alleen 
de dubbele, als defchoonflc, gehouden worden, om 
Zaad van te winnen. AI deeze foorten zijn van eeven 
dezelve Bomvtng en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, met wat voor 
twee-jarige Paerde- en Koeyemifl wcl-voorziene grond: «n grond 
een warme, vrije, genoeg ter Zon gclecgcnc plaats, cn zij bemiQ - 
veel Reegen. Blijven niet meer dan eene Zomer in het ncn ' 
leeven. Bloeyen de mceile tijd door zeer fchoon : gee- 
ven tecgens de Winter volkomen rijp Zaad , cn wor- 
den dan door een kleyne Rijp van 't leeven beroofd. 
Moeren derhalven met een volle Maan van Maert op Aanwia- 
nieuws , zeer hol en luchtig, niet diep, gezayd zijn, nin S- 
op datze, opgekomen zijnde, mogen blijven flaan. 
Moeten anders opgenomen , en als ze de hoogte van 
ruym een vingerlid hebben gekreegen, met een volle 
Maan verplant, en terftond met een weynig water be- 
goten worden. 
Het bcflc Zaad word gewonnen van een dubbele Hoe men 
Hertbloem , welkers Plant van onder af tot aan de bo- h" belle 
venfte top word opgefnoeyd ; zoo dat'er ten hoogden Zald 
niet meer als vier of vijf Knoppen of Bloemen aan^blij- ncn etwm " 
ven. Van decze is de middel/te de aldcrbefle , en het 
Zaad daar van bevind men zeer krachtig. Eevenwel 
komen'cr uyt voort beyde enkele- en dubbele "Bloe- 
men. Het onderfcheyd kan men bemerken, alsdeüTwc^ 
zich een weynig geopend heeft. Want als men'cr dan 
in ziet, word men gewaar, of puntige Knopjens , of 
zulke, die van binnen bol ah Orgelpijpen zijn. Deeze 
geeven dubbele, maar de eerfl-gcmcldde punt -knopjens, 
enkele Bloemen ; welke men daar uyt neemt , en ver- 
werpt. De andere fnocyd men dan op, gelijk alreeds ge- 
zegt is, om dies te fterker Zaad ca heerlijke Bloemen 
daar van te mogen winnen. 
Dit 
% 
