5*5 
Bloem des Lyden 
5 84 
wcvnig aarde ftroycnde. Dus blijven ze daar in veel 
gezonder en zuyverdcr , als anders. Doch vermirs ze 
met haar nieuwe Schcutjcns niet voor in het Iaatftc van 
May y of 't begin van Jumus, voor den dag komen , 
zoo moet men ze in dien rijdt wel voorzichtig bewa- 
ren voor veel vochtigheyd, wijlzc die niet verdragen 
mogen , voor dat ze tc deegen aan 't wafTen , cn een 
vinger lang opgelchotcn zijn , zonder gevaar van ver- 
rotting. 
Bloemen. Zij grocyen in ecne Zomer op gcmecnelijk ter hoog- 
te van twee of drie voeten ; doch moeten altijd aan 
een bijgcftclde ftok vaft-gemaake worden, vermitsze 
zich van haar zclvcn bezwaarlijk konnen opregten en 
ovcr-eynd houden. Gccven in Augufius en Septem- 
Verwonderlijke Bloemen, aardig en vermaaklijk te zien. 
Niet langer als vierentwintig uuren duren ze. Mecft 
den tijd gaan ze fchiclijk regt op den middag open. 
Deezc vallen zelden af ; maar zich weer toe fluytendc, 
verderven al langzaam in haar zclven. Waar uyt -dan 
Vruchten, bij goede warme Zomers klcync Vruchten voortkomen, 
■welke ik mccnigmaal heb gehad , van de grootte eens 
Okkcrnoots, doch zonder ccnig Zaad daar in. 
Geele De Clematis Passiflora hederacea flore 
Bloem luteo, of geele Bloem des Lijden s , met bladeren van 
de* «met ^ 1 d ° cl1 n ' Ct Z °° ?> TOOt ' ' 1Ccft ^ CTi 
Beleren rncefte Wortelen, wit-vcrwig, zoo wel binnen als buy- 
vanVejl. ren. Deczc Bladeren zijn twee vingcr-lccdcn ; wat meer 
of minder lang ; een vinger-lid breed : in drieën ge- 
fneeden, doch nier diep: kelder-groen, doch lichtelijk 
geel wordende : dun van aart; niet lang van Steel , en 
Gedaante voorzien met vcele fchoonc aderen. Tuffchcn de ge- 
der zelve, meldde Bladeren aan bcydc de zijden der Steel komen 
voort, op tamelijk lange en tccdcrc J>/rWf/f«.r,langwcrp!g- 
ronde, boven ftomp toegaande, onder platte, cn met 
veclc Ribben oCStreepen vercierde Knopjens; welke haar 
regte grootte vcikrccgen hebbende, fchiclijk opengaan, 
cn dan vertoond zich de bloem. 
Geilaltc Deezc is uyt den groenen gccl-verwig: onder voor- 
der Moo zien met tien Bladertjens , van welke vijf blcek-gcel , 
men. dc andere vijf wat grootcr, en onder groen zijn. In 't 
midden ziet men veclc draadjens; en een dubbele cirkel, 
als een Kroon; waar uyt voortkomt een ronde Colomne, 
boven vercierd met een rond Knopje. Onder welke 
zich vertoonen vijf langwerpige Ajhangzeltjens ( ge- 
lijk men in de Leliën ziet), doch boven drie op {taan- 
de draadjens , met kleyne ronde Knopjens daar op , 
van grootte gelijk de Speldc-hoofdjcns , grocn-vcr- 
wig; aardig afbeeldende de gcfhltc van klcync Spijk? 
kcrtjttis. 
Aart van Dccze foort verdraagt, ja begeerd veel meer Water, 
decie als cenige van al dc andere. Waft gcmecnelijk vijf , 
ioon - zes, cn meerder voeten hoog. Krijgt ook dikmaal 
Bladeren met een fchoon vermaaklijk geel, gelijk goud, 
aan hare kanten vercierd: inzonderheyd als ze, wan- 
neerze in 't Voorjaar beginnen uyt te lopen, worden 
gefield op een niet al tc luchtige plaats, en genoeg- 
zaam onderhouden met lauw-gemaakt Recgcn-watcr. 
Doch noyt komt'er in deezc Landen eenige Vrucht 
van. 
Aanmer- Zij verliezen alle 's Winters haar loof. De Steelen 
Jüng. worden ook mct'cr tijd (lap cn krachteloos. Echter 
fnijd men de zelve niet af voor in *t Foorjaar, tot aan 
de Wortel toe; op dat ze, al langzaamlijk drogende, 
de Wortelen dies tc meer kracht mogtcn laten ; welkcdan 
uyt de Steelen 't Zap na zich trekken. 
Drie e- Dc Clematis Passiflora trifolia fioRe ro- 
bladetw SEO punctato, of drie gebladerde Bloem des Lijdens 
Bloem des met pnrpnre fiippelen , ontrent van verwc en grootte 
Lijiiciiï a j s ccn £ ÜUJi brengt groorcr Bladeren voort als dc vo- 
■purettip- r '^ e f° orr > dieper in drieën gcfnecden ; doch niet 
pelen. van malkander gefcheyden ; en alzoo ( gelijk ccnigc 
mcenen ) dc drie-vondtgheyd des tenen waarachtigen 
Gods afbeeldende : waar van 't middenftc het gvootftc 
is , ontrent een vinger-lid breed ; en ieder tot aan de 
Steel toe ontrent een kleyne vinger lang; al te zamen 
voor fpits toegaande; donker-groen van verwc; hardf- 
achtig van aart; ftijf ftaandc ; drie vingeren-breedte Bladeren ," 
dc een boven de andere aan de Steel uytfpruytende; enzonder- 
aan hare randen , die gcmecnelijk rood zijn, een wey- 'j^ff 1 ^ 
nig rond gezaagd, en met veele fchoonc doorlopende ontrent, 
Aderen van binnen voorzien : onder elk Blad aan de 
Steel ( welke boven na de Zon gekeerd rondachtig , 
onder blcek-groen is ) , word men gewaar twee groe- 
ne Knopjens , betcekcncndc dobbel-jleenen , in welke 
men zomtijds, aker dc Zon op fchijnd, zwarte flip- 
peltjens ziet. 
Tuffchcn dccze "Bladeren komt tc voorfchijn ccn genomen 
dunne, ronde Steel, ruym een halve vinger lang; ook 3,5 voo J. 
omgedrayde Bandekens, waar mee ze haar valt maken, g Cn " ce j"r 
cn zelfs oprichten. Op deezc Steel zit een Knop , ge-di n g Cn , 
lijk een Ke/1^, een lid van ccn vinger lang; en ontrent 
ccn duym dik. Noch niet open zijnde, is ze bleek- 
groen van verwc, vijf-hockig-rond , cn boven als met 
vijf Hoorntjens voorzien, rcgr-opitaandc, en rood, als 
in Bloed gedoopt, na veder mecning tc kennen gceven- 
de dtvijf Wonden onzes Hecrcn Jbsu Chkisti. Hier 
onder ziet men drie kleyne Bladertjens , vertoonende 
de gefraltc van een Hert. Aan ieder hangen twee kley- 
ne blinkende Knopjens; als Oogjens; welke ik, cn 
meer andere met mij , dikmaal met verwondering ge- 
zien hebben met een helder water beladen, als fchrcyende 
Herten afbeeldende. 
Als dccze Knop , of Keli^, zijne groothcyd heeft u-dke 
verkree^en, gaatze fchiclijk, regt op dc middag open; *icfc bij 't 
cn dan word dc Bloem van binnen gezien, hebbende de L, J dca 
grootte ccner Roos in 't ronde; onder begaaft met tien 
Bladeren; waar van dc f;_j/ onderile, daar dc gcmeldde 
vijf roede fiippelen op zitten , van binnen uw, van buy- 
tcn proen; dc andere l/iff geheel vit zijn , betcekenen- 
de de z.uyveren linnen Dae\, waar in dc Hccre Chri- 
stus gelcgt is. Op welke daar na volgt een dubbele rij 
van honderd en tzejhg ronde draden, wonderlijk aardig 
in 't ronde gefield; waar van zommige voor wat dik, 
als met een Knop, en mer ontclbaic pttrpttn als bltn- 
dige fiippelen voorzien zijn ; vooifMlcndc dc gcefhel , 
met welke de Heyland pcflagen wierd. In welker mid- 
den men ziet ccn dubbele klcync ronde Cirkel, ook met 
bloedige purpure jhppelen zeer fchoon begaaft, gelijk ccn de Hee- 
doorne Kroon. Daar na vol^d een witte plaats, in wc)- Cbrifii 
kcr midden ccn wit Steeltje, gelijk een Colomne ftaat, ÏJfSSL 
te kennen gecvende de Pilaar, waar aan dc Heere ge- g Cn> 
bonden was. Op de zelve vertoond zich een groe- 
ne, ronde, klcync en ruygc Knop , welke dc Vrucht 
word,cn gantfeh cygentlijk ccn Spongie voorftcld. On- 
der dccze zijn vijf korte en dikachtige Steeltjens , 
uyt den groencn-geel, en voorzien met donkere pur- 
pure fiippelen ; waar aan geele Afhangz-eltjens , als in 
dc witte Leliën, zich met Hamers vergelijkende, zom- 
tijds neerwaarts hangen. Boven op dc Spongie komen 
voort drie Nagelen , ook wel vier; zijnde dan gefield 
gelijk ccn Kruys, onder dun , cn boven voorzien met 
ccn dik en breed hoofd, gelijk een Spijker; ook on- 
der wit (gelijk de Nagelen, zoo verre de zelve in 't 
hout van het Kruys (taken ) daar tecgens boven tot aan 
de Hoofden met bloedige fiippelen gevcrwd , vertoo- 
nende dc Nagelen, voor zoo veel zij in de handen cn 
voeten Chiïisti hebben gegaan. 
Dccze wonderlijke Bloem , niet lang open geftaan Zeld- 
hebbende, riekt zeer lieflijk. De Muggen en Vliegen «*B- 
zich daar opzettende, fpcelen'er zeer vrolijk met hare jjj^? e ïa11 
Vleugelen en voeten op; willen 'er ook nauwelijks van Rj ocmj 
affchcyden. Zelden duurdzc langer als vierentwintig 
uuren; maar gedurig komen weer nieuwe op; waar na de 
gctirighcyd van de vorige gantfeh wcchis.dic intccgen- 
dccl frinken als ccn dood Aas. Valt niet af, maar (Itiyt cn a e 
zich weer toe, cn verdord in haar zclvcn. Echter komt dachten 
uyt dezelve voorreen zeer lieflijke Vrucht, alle krank °P* 
ke Lieden aangenaam, 't Welk zich uytftrekt rot ccn 
O o j wonder- 
