587 Beschryving per Kruyden, Bollen en Bloemen, TH Boek 
WOndcrlllk-aanmi-rkfliil-c oaliiLfefü . J.. _i if . i ■ . 
Vijf-bil 
oerige 
Bloem < 
Lijdens, 
wonderlijk-aanmerkelijke gelijkenis, tewceten, dat ai- 
le , dic-den Hf.ere opregrelijk vreczen , door "c Lij- 
oen, Sterven, Begrafenis en WcderopftandingdesHec- 
ren Christi uyt den ftinkenden grave , een volko- 
menc Vrucht ter eeuwigerzalighcyd word voortgebragt, 
of door de liefde Gods gegecven is. 
De Clematis Passiflora PentaphyllB» flo- 
s RE CCCRU LEO PUNCTATO, of Vljf-tladenge Bloem des 
Lijdens, met een fchoonc blauw-gejlipte Bloem , groeyd 
gantfchelijk op dc zelve wi)ze ; defgelijks aan een bij- 
gemelde Mok met hare omwindende Bandons zich op- 
Bladercn. waarts houdende , en alzoo vaftmakendc. Doch de 
Bladeren zijn een vinger lang; ook zoo breed; iri vijf 
declen gefneeden; waar van de onderde de klcynftc, de 
middcnlle dc grootde en brceddc zijn : niet voor, ge- 
lijk dc andere, fpits, maar geheel rond toegaande ; in 
het midden met twee infnijdzelcn , of ingcfneedene 
punten , ook met veclc doorlopende Adertjens voor- 
Bloem. Dc Bloem is van dc zelve grootte, met wit, rood, 
blauw en incarnaat wonderlijk-fchoon door malkander 
gedippcid, en doorlopen; doch de Nagelen m Ctsitmèi 
zijn kleyner en tcederdcr; maar niet dc Spongte, noch 
ook de at hangende Hamert jens, welke een wcynig lan- 
ger van Steeltjens zijn. 
Bloem da De Clematis Passionahs flore campanula- 
7° i of f f" Li l d "" " d 'l<fi*<" w» »« KIM., 
vin een ' lcc * ™ ook Bladeren van dc genoemde grootte , in vijf 
Klokje, declen diep mgefneeden (gelijk de voorhecnen gemeld- 
de drie-gebladerde mei een purpuregèjlippelde Roesbhem) 
doch al te zamen voor fpits toegaande; waar van 
het middende het grootfle, en dc onderde remecnclijk 
de klcynde zijn. 
Befchrij- De hloem , hebbende dc gedaante van een boven 
deal™ "Pfft^kkyncA-H, en de grootte van ontrent een 
halve Rijksdaler in 't ronde, is van buyten met eenigc 
reedcre Adertjens doorlopen : boven met wirtc en mo- 
de klcyne Draadjens aan dc randen gelijk als geboord , 
en van binnen voorzien met vijf witte regt-opftaande 
Spurtje*: of Hamertje*! met geele Tengetjim ; uyt 
wiens midden ook voortkomt een Pilaar , Spongte , 
of Knop, waar op drie Nagelt jens met klcyne ronde 
Hoofdjens, niet, of zeer zelden, boven dc rand van de 
Bloem uytfteckende, worden gezien. Schielijk vergaat 
dezelve, op dc wijze der andere, en geeft in deeze Ge- 
weden noyt eenigc Vrucht. 
De Clematis Passiflora Pentaphyliea an- 
gustifolia , of fmal-gebladerde Bloem des Lijdens , 
met een fchoonc Heemels-blauwe en purpure verwe , 
fchiet in deeze Neederlandfihe Gewcden in cenc Zo- 
mer met een , twee , en ook meer Scheuten , tien , 
twaalf , veertien , en zedien voeten hoogte, uyt een 
altijd-blijvcnde, wit-venvigc, zeer zoet van fmaak zijn- 
de , ook een wcynig te zamentrekkende, en zeer rec- 
dere, hayrigc, veelvoudige rcczclwortcl , alle haren 
oorfprong neemende uyt ecne korte en tamelijk dikke. 
Scheuten. Deeze Scheuten zijn rond, na gclccgcntheyd van haren 
ouderdom dik ; onder donkcr-rood , doch daar na 
groen, rnct donkcr-roodc ftrecpen of Ruggctjens voor- 
zien; van binnen wit-achtig; gemccnelijk regt-opklim- 
mende, en zich niet drayende ; ook niet , gelijk die 
van dc andere , in dc Winter vergaande , maar blij- 
vende , en uyt de zelve oude alleen Bloemen voort- 
brengende. 
Aan dc mecr-gemelddc Schcutjcm groeyen , twee, 
drie , of ook wel vier vingeren-breedte boven malkanl 
der, nu uytdceenc, dan uyt dc andere zijde, beval- 
hjke Bladeren ; in de Mond geknauwd wordende lief- 
lijk van fmaak, en van een re zamentrekkende kracht ; 
boven donkcr-grocn-verwig, doch onder blcckcr. Van 
welke de eerd-voortkomende in drie , daar na in vier, 
cyndchjk de mccltc in vijf zeer diep mfefieedene , en 
verre van malkan*-!"* -wfl-l-l- .t— i — — r-i — , 
Blijven echter on 
Smal-ge 
bladerde 
Bloem c 
Lijdens. 
Wortel. 
Bladeren ; 
Vandccze , s het middende «.^het langde, gemccnelijk 
hebbende de lengte van vijf vingeren breed: de breed- 
te is van een klcyne vinger , wat meer of minder. Decnderzel 
twee andere volgende zijn een wcynig fmallcr en korter; ver ge- 
de twee overige ziet men dc klcynftc; doch al tezamen d """ B ! 
zich wat krommende; ook inwendig hol, en met op- 
ftaandc randen, geuts-wijzc geftcld , hangende. Aan 
dc punten gaan ze ftomp of rond toe. Aan de ran- 
den zijnze effen en flegr, doch daar vercierd met een 
klcyn rood Boord-cltjc ; cn in het midden van ieder 
gclcheydcn deel meteen heldere rcgt-doorlopcndc groo- 
teer, waar uyrvccle andere zeer tccdere, bovensc- 
heel als uyt den bleeken doorluchtig of helder, onder 
roodachtig, aan dc randen halfmaans-wijzc rond, op de 
manier van het Lepathum , of Patich, in malkander 
vloeyende , voortfehieren. Ruften op korte , (he- 
vige, uyt den groenen bruyn-vcrwigc Stteltjeni. In 't 
midden tuffchen het Blad en dc regr-opgaande Steil 
hebben ze twee kleync bruyn-roodc A»»;j'f*i , als Wrat- 
lens : aan wiens Fondament twee andere klcyne Bla- 
dmjau voortfpruyten, de voornaamftc Steel, haar in 
het ronde tccgens en over malkander drayende, om- 
helzende: zoo dat men meent, deeze twee Bladertjcns, 
vercierd mer een roode rand, en aldaar ook met twee 
cn drie kleync Tandjens begaaft, maar een rond Blaadje 
te zijn. 
Tuflchcn welke, en al de Sleelen der Bladeren (eerft Bandjens. 
groen zijnde, daarna bruyn-rood wordende; Draad- 
jens of Bandjens yoortfch'ieten : die aan de bijgeftcldc 
dok zich zoo aardig wecten te drayen, en valt te hou- 
den , dat door dit middel de gehcelc Struyk_ opgerigt 
ftaat, en blijft ftaan : welke anders zou neervallen, cn 
langs de aarde moeten kruypen. 
Aan de jonge Scheut jens der oude , of jarige Sleelen, Knoppen, 
komen te voorfchijn groote en fterke Knoppen, ruften- 
de op een ronde groene Steel, ontrenr een vinger lang. 
Onder zijnze meer als een duym dik. doch boven dun- 
ner ; rond , en aan 't onderfte gedeelte voorzien mee 
drie groote, breede, voor rond-tocgaande, aan dc ran- 
den zomtijds wat rofachtigc , cn met verfchcydene 
Adertjens begaafde Bladert jens , welke de Knop onder 
gelijk als omhelzen. Die zich fchiclijk , en gemccnelijk op 
het heetftc van den dag, open doende, een zeer groote, 
fchoonc, lieflijk-riekende Bloem vertoond, in de rondte 
zoo groot als een Roos. Heeft tien Bladeren, van wel- Nauw- 
kc dc vijf uytwendigftc buyten aangenaam grocn-ver- keurige 
wig, meer als een vingerlid lang, cn met witte ran- bdch '"°- 
den vercierd: doch binnen gantfeh wit zijn; onder"'" 8 
breed, voor fmallcr; cyndigende in een fpits punt, cn 
W 't midden, ten halven na dc punt, met een hooge 
Streep r«g-w,jze voorzien. Op dc voorde punten ziet 
men een tecder cn blcek-vcrwig Stipje , op de wijze 
van een Doorn. De andere vijf inwendige Hladeren 
zijn van de zelve gedaante, doch flegter zonder Spit. 
*-eu, tceder van aart, zacht in 't aanraken , cn gantfeh 
wit. Aan welker Fondamenten na binnen in 't ronde 
vcele digr aan malkander gevoegde ronde , plat-ncer- 
gcleydc, een vingerbreed lang zijnde -Dr-u<<)™ groeyen, 
zeer fchoon; voor aan hcldcr-blauw , daar na vercierd 
met een breede witte Ring, cn dan zeer donkcr-pur- 
pur-verwig; hebbendein 'r midden een witte Kring; 
van een zeer bcvallijke aanfehouwing ; zijnde tuflchcn 
twee zulke over fchoonc verwen geftcld gelijk een Parel 
in Goud. 
Na de zelve volgr een ronde Kroon, bedaande uyt van de ge- 
zwart-roodc klcyne Nop jens; waar na men al wederom ixa " c 
ziet een geheel witte Ring : daar op weer zeer aardi» 
in 't ronde een rcgt-opdaandcJcVoo», welke bedaat uyt 
roodachtige donkcr-purpur-vcrwige Draadjens , een 
half ftroobreed lang. Daar na volgd ccn 'fchoon , breed 
wit Veld , en in het midden van 't zelve een uyt den 
groenen wir hol opftaandc Httjsje ; zich boven ver- 
in i , ,i' (',., ,M LI— t- -Z. „, i 
J m air MC i r <l ' ep '"i'f"'" 1 "" ■ c " gioenen wir hol opftaandc Hapje ; zich boven ver- 
ader gclMdc declen zijn gclcheydcn. dcelcnde in vijf fmalle bleek-groene Bladertjen, ; aan f 5T 
ider aan de Steel aan malkander gehegt. I welke gezien worden breede en tamclijk-langc Afhang- BloërTen ; 
