D ÜYVE KERVEL. Ho 
59/ 
vingeren i Wat meer of min, lang! twee vingeren , en 
meer , breed ; onder aldcrbrcedfr. ; gcmcenelijk gc- 
fchtyden in vijf voornaamfte dcclen , van welke de on- 
derfte zijnde langftc, twee en twee rcgtrccgcns malkan- 
der over zittende; voor echter cyndigende in een, ge- 
deeld in drieën"; alle nochtans niet hol gefield , maar 
digt bij malkander gevoegd , in meer andere dcclen ge- 
{necden , altijd voor rond cyndigende ; ook vertierd 
met zeer teederc , en kleync, onder alleen zichtbare , 
cn regt-oplopcndc Adert jens. In de Mond geknauwd, 
vallen ze bitter van (maak. De vcrwe is uyt den groe- 
nen blauwachtig; doch onder veel blceker. 
Uyt haar middenftc Hert fchiet in het volgende, of 
tweede jaar een Steel op , anderhalve of twee hout- 
voeten hoog; rond, tccdcr, niet dik; buytcn bleck- 
verwig ; vanbinnen hol; cn zich boven , als ook ter 
zijden , in eenige Zijde-fcheutjem vcrdcclendc ; aan 
welke de Bladeren voortkomen , nu uyt de eene , 
dan uyt de andere zijde der Steel , ruftende op veel 
korter Steeltjens ; doch langwerpiger cn fmallcr van 
aart. 
TufTchen welke , gelijk ook uyt de voorfte punten 
der Steeltjens, de Bloemen groeyen, veel in getal , en 
digt bij malkander in ccnTroupje , op de wijze van het 
Fumafua vulcaris, of de gemcene Duivekervel; 
doch zijn wel eens zoo groot ; van couleur puipur- 
achtig; vermengt met eenige blcekhcyd, Alszc céni- 
gc weynigc dagen geduurt hebben, vallenze neer, na- 
latende zommigc dunne, ronde, regt-opftaaude Peutt- 
jens, een vingerlid lang , cn gevuld met een klcyn , 
rond, cn Caftanie-bruyn blinkend Zaad. Waarmee 
dan dceze Plant vergaat. Word dcrlialvcn met een 
waflendc Maan van April of Afaert, na dat de jaarstijd 
zich aanftcld, weer op nieuws gezayd , en alzoo ver- 
meerderd. Het uytgcvallenc Zaad flut ook wel dikmaal 
van zelfs op. 
De Fumaria Americana flore luteo , of 
Americaanfche Duivekervel met een gecle Bloem, heett 
dc grootfte en breedfte Bladeren van al de andere ; van 
welke dc meeftc zeer aardig zijn gefnecden in drie rond- 
toegaande deelen , gelijk men ziet in dc Vtjgebooms 
Maderen, zittende altijd twee en twee aan haar Steeltje 
regt reegens malkander over, doch voor aan dc punt in 
een cyndigende. Zijn ook zeer tccdcr, cn dun van aart. 
Decze blijft lange jaren in 't leevcn ; en geeft bij 
goede Zomers rijp Zaad , waardoor deeze foort kan 
aangewonnen en vermeemgvuldigd worden. Ook noch 
door hare tcedere Wortelt jens; welke men met een waf- 
fende Maan in April van de oude afneemt, en verplant. 
Hare geelc Bloem is Iangachtig-fmal. Vcele der zelve 
zitten bij malkander gevoegd, als in een Ajr, van de 
lengte eener vinger. 
Het Zaad van al de gemcldde foorten heeft deczen 
aart, dat het niet al te zamen op ccnen rijd voortkomt; 
maar ook in 't tweede, derde ja vierde jaar daarna, 
indien maar dc aarde , daar het eens gezayd , of van 
zelfs nccr-gevallcn is , bij gclccgcnthcyd weer gerept 
word. 
KRACHTEN. 
)Z)jvekervel , o£ Fumaria, ïs matig verkoelende, 
en een wcynig verdrogende; nochtans openende 
van aart. 
Lufit.l. 4. j n wij nj ofWey, gezoden, en daar van gedron- 
Caltii. ' k en ' °f twcc Drachmen van het uytgeparfttc Zap met 
Ub.Sim} 7. Wijn vermengt, en zoo gebruykt, zuyvcrd het Bloed; 
Dmfc. i.4. 0 p Cnt l d c verftoptheyd van de Liever en Afilt: k goed 
R • voor de geenc, die van dc vuyle Pokken worden ge- 
plaagd. Defgelijks tccgens de Schurftheyd, Waterzucht 
Colijk^, Buykkrimping , en dc Peft. Drijft uyt alle 
Galachtige vochtigheeden: maakt een week Ligchaam : 
verfterkt de Maag, cn 't gcheelc Ingewand. 
Mcfmilib. Het Zapt of 't gedifti 11 eerde Water dcczer Plant , in 
Steel , en 
Bladeren 
aan dc zei- 
Gedaante 
derBloe- 
ihen. 
Zaad- 
peul tjens 
en Zaad. 
Ameri- 
caanlthe 
Duyvc- 
Atrt des 
Zaads. 
D 
L WORTEL. GaLEÓA. )$>3 
de Oogen gedaan ; docd dc zelve tranen , eevCn als of 'simp i-ïii. 
ze van een fcharpen rook wierden gebcctcn, cn maakt f""ï- f -'-t ; 
een kjaar; helder Gedicht. 
Het zelve Zap van buytcn op de Oogden g?lcgt ; TUa.t. if. 
necmt'er de roodigheyd van wech. Vermengt met liet e - ')• 
nat, geparft uyt Paticxtickruyd , dan noch met een 
wcynig Edik cn Honig , en dit mcngzcl geftreeken 
op de Schurtflieyd of andere onreynigheeden der huyd, faJ[\ A' 
geneeft dc zelve. De A/ond daar mcé gewaflehen , of 
gefpoeld , verdrijft des zclvcn vuyle Zeeren ; cn ver- 
zacht de Tandpijn. 
Het Zaad gefloten, cn met roode Wijn ingenomen, AtrMtti 
ftüddc Buikloop. ëSr* 
De Wortel gedroogt, gepulvcrizecrt , cn daar van een '° " 
Drachma met Wijn gcbruykt , ftrijd tetgens allcrlcy 
vergif; is goed voor dc Pejt , de Geelzucht t cn docd 
uwccicn; ook gemakkelijk wateren. 
Het zelve Poeder gedaan op lopende gaten cn qua* 
de z,eeren , zuyvcrd de zelve , en doed ze verdioo- 
gèfi. 
CCXXXV HOOFDSTUK. 
HOLWORTEL. 
.Raagt deczen naam in 'tNccdcrlandfch, Namen, 
om dar ze van binnen hol is. Word 
in 't Latijn geheeten Fumari* bul- 
hosa, en Radix cava : in het Ploog- 
duytjch Hoi.wurtz: in het Franjch 
Racine CKEuse : in het Jtaliaanfch 
Radice cava. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend v/fronderfchcy- vier ori- 
denefoortcn; namcntlijk : derfchey- 
t t- t ir 1 dene iour- 
I. FUMARIA BULBOSA FLORE ALBO , Ot Holwor* ^ 
tel met een witte Bloem. II. Flore furpureo, of 
met een purpure Bloem. III. Fiore cinlreo , of 
met een afchgrauwe Bloem. IV. Flore vaRitcaj- 
TO, of met een bonte Bloem. Alle zijnzc van de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een gemcene, zoo wel flegte als goc- Wat roof- 
de ; zandige of andere, vette of magere grond ; zoo ""^m^ 
wel een fchaduwachtige als ccn openc , luchtige of llcn . 
bcquaam gclccgcnc plaats, cn veel Water. Zijn lang- 
Icevcnde van aart. Verdragen allcrlcy ongelecgen thee- 
den der Winter. Gccven vroeg in 't voorjaar Lloemen, 
en in dc Zomer rijp Zaad; waar na zij hare Bladeren 
verliezen; cn niet voor in Afaert des volgenden jaars 
weer opkomen. 
Zij worden vermeenigvuldigd , niet alleen door het Vermee. 
gemcldde haar Zaad, 't welk men of in September of*ig»uUfa 
in A faert , met een waflende Maan , niet diep moet 
zayen , ( alhoewel 't ook , door 't uytgcvallenc van n ing. 
zelfs genoeg opflaat ) maar defgelijks zeer overvloe- 
dig door hare aangcwafTcnc jonge 'Bollet jens. Ja, in- 
dien iemand cene Bol wou brecken of (iiijdcn in tien* 
twaalf, of meer ft*kks*i zoo zullen de zelve niet ver- 
gaan, maar ieder in 'tWoorjaar weer nieuw Loof maken; 
in weynig tijds tot volkomcnthcyd gedijen, en Bloe- 
men voortbrengen. Zie hier bij na het Hoojdfluk^ van 
Leeuwenblad. 
KRACHTEN. 
DE Wortel deezer Plant , of Fumaria bttlbofa , DtJ.1, tt. 
is warm in den tweeden, en droog in het be-'"*' 
gin van derden graad : daarenboven afvagende, 
vertcerende te zamentrekkende van aart , en bitter van 
fmaak. 
ïn Wijn, Water, of Edik gezoden* dan Mond en Label, i.ft 
Keel daar mec gegorgeld, is goed voor dc StfHsnantiei 1^9*^*, 
of het Keel-^czjwel , cn allerlcy andere ge wellen der 
A fond cn Amandelen, 
Pp x Me* 
■ 
