6\ i Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 61 
Cal. lih. 
Simp. Me J. 
6. 
JEgin. I. j. 
Mofc. I J 
beurd het , doch zeer zelden, dat zulks gefchied door 
de bij dc Wortel uytfehietende jongen : welke men 
met een walTcnde Maan van April van dc ottde afneemt, 
cn verplant. 
KRACHTEN. 
DE Wortel van gemeen Zoethout , met Zaad' 
peulen , of Glycyrrhiz.a vulgaris Siliqmfa , is 
matig warm cn vocht , zeer lieflijk van fmaak , 
cn een weynig te zamenrrekkende. 
Het uytgeparflrc Zap der H or telen met Wijn ge- 
dronken , of de Wortelen zelfs klcyn gefnecden , in 
Thcopbr. Wijn gekookt, en daar van dcfgclijks gedronken; of 
1.9. e. ij. ook dc gedroogde Wortel gefloten , en daar van een 
Mattk.i.y Drachma met Wijn ingenomen, is goed voor een qua- 
lijk-gcftelde Borjl; voor de heesheyd en rauwheyd der 
Keel; en voor de Hoeft. Opend dc verftoptheyd van de 
Lange en Leevcr. Is dienftig voor de uytteerende men- 
fchen, en het pleuris. Verzoet alle inwendige rauwig- 
heid : verzacht alle ^weeringen , cn inwendige bitzjg- 
heyd : maakt rijp alle rauwe vochtighceden , cn los dc 
Tliu. I. ihhJ~ t ) men ' Zuyverd alle z.eeren, en wonden, daar op en 
'n gedaan. Brengt weer te regt een hitsige Aiaag. 
Is dienftig voor dc Nieren cn Blaas ; voor lopende 
en tranende Oogen. Verzacht het zwecren der Tan- 
den. 
Het Zoethout van Dioscorides met Zaad als 
zachte' Doorntjens , of Glycyrrhiza Echinata Diofco- 
ridis , heeft de zelve kracht en werking. Is daaren- 
boven goed voor alle gebrceken der Lcever , borjl , 
Nieren, en dc fchurfthcyd van de hlaas. Neemt ook 
wech de ontjleeking van dc Mond en de Afaag. 
Het Poeder der gedroogde Wortel in de Oogen ge- 
daan , neemt daar van wech dc uyt wadende {^liezen 
en Schellen. Gcnccfl alle xjeren van de Aiond , daar 
op geftroyd zijnde. 
De Wortel van het Glycyrrhiza Americana fpicata, 
of Americaanfcb Zoethout , dcfgclijks warm cn vocht 
in den cerftcn graad, lieflijk van fmaak, cn wat te 
zamentrekkende van aart, gedroogt , gcpulvcrizcert , 
cn daar van een once met Wijn 's morgens nuchte- 
ren , drie dagen achter malkander, ingenomen , dood 
de Wormen, verdrijft de Winden; jaagt door de Stoel- 
gang uyt Mc gallige, pit uitende vochten. Is goed tce- 
gens dc Krauwagie , of Schurftbeyd; de Geelzucht, dc 
roode Loop. Zuyverd daarenboven, en genccfl: te ge- 
lijk dc Wonden. 
CCXLIII HOOFDSTUK. 
EDE. 
N het Neederlandfcb dus genoemd , 
word zoo wel in het Latijn ais Franfch 
gehecten Glastum, of Isatis : in 
het HoQirdujtfch Wiivt: in het Ita~ 
:iaanjib Glasto. 
Hier van zijn mij in haren aart 
;cwordcn vijf bijzondere foortcn ; te wee- 
ten : 
I. Glastum sativum, of tamme Weede. II. Si- 
liquosum , of Weede met peulen. III. Rotundi- 
eolium , met ronde Bladeren. A V. Americanum , 
of Americaanjche Weede. V. Glastum sylvestre, 
of wilde Weede. Niet alle zijnze van dc zelve Bouwing 
en Waarneeming. _ 
Zij beminnen een rouwe, gcmccnc, zoo wel zandi- 
ge als andere, doch vct-gcmcflre grond: een opene, 
wel-gclccgcnc, plaats, en veel Water. Konnen felle 
Vor(l . en allcrlcy andere ongcleegcnthecden der Winter 
uytftaan. 
De tamme en wilde Weede vergaan niet haart. 
Vijf bij- 
zondere 
luorten. 
met ronde 
Bladeren. 
Weede uyt 
Amerka. 
Wit voor 
een grond 
maar blijven ccnige jaren lang in 't lccvcn; cn gcevcn 
ieder Zomer volkomen rijp Zaad. 
Het Glastum silicluovum, of 'Weede met peulen, 
cn Rotundifolium , of met ronde Bladeren, du- 
ren niet meer als twee Zomers. Gcevcn in 't tweede 
jaar rijp Zaad, cn vergaan daar mcê. Worden ook 
(gelijk de twee andere hier boven genoemde foor- 
ten ) niet anders aangewonnen , als door haar Zaad ; 
'twelk meteen waffende Maan van Aiaert, niet diep 
gelegt , de aarde moet aanbevolen zijn. 
Het Glastum, of Isatis Americana, ofWée- 
de uyt America, is dc fchoonflc, teederfle foort van 
alle. Word uyt eygener aart zeer oud. Schiet uyt ccn 
fterkc roode Wortel drie voeten , wat meer of minder, 
opwaarts met vccle ronde Takken , boven in vcclc 
Zijde-takjens verdeeld. Aan welke uytfpruytcn bc- 
ziens-waardige , regt tecgens malkander over gefielde , 
niet zeer groote Bladeren; roodachtig van verwc: in- 
wendig alleen met eene Rugge, cn wcynigc zichrbarc 
Adert jens voorzien. Van welke men de onderfte driehoe- 
kig, alle voor fpits toegaande, ook het middenfle voor 
uyt ftaande opwaarts gekeerd ziet ; aan de punten 
een weynig gedraayd , niet qualrjk zich vergelijkende 
met Hoornen. Ruften op korte Steeltjens; waar aan 
dc twee naaftc regt tecgens malkander over ftaande dee- 
lcn dc kleynflc zijn ; maar het cene voor uy tftaandc her. 
langfte cn grootftc is. 
Bemind een goede, zandige aarde, met veel twee- 
jarige Pacrdcmift cn ccn weynig Veengrond doormengt: 
een warme , luchtige , vrije , wel ter Zon gelecqcne 
plaats, cn tamelijk veel Water. Geeft wel ieder ^ Zo- 
mer een heerlijke roode Bloem, na de gedaante van de 
Viola Mariana, of Medium Dioscoriuis; in 'c 
Neederlandfch Marietten, hol cn luchtig op hare 
Steel' jens , doch zommige een weynig voor aan qe- 
draayd, ftaande; maar niet als met heetc en droogc 'ja- 
ren volkomen Zaad. Vcrdraagd ongcernc veel koude 
Herjjl-reegenen , Sneeuw , Storm-wtnden , of fierke 
Vorji. 
Moet dcrhalvcn, met een waffende Maan van April 
in een Pot geplant zijnde, in 't begin van Oilober , wat 
eerder of later, na tijds gclccgcnthcyd , binnens huyi 
worden gebragt op ccn luchtige plaats , waar in niet als 
bij vriezend Wecrword gevuurd doof een yzcrcOven ; 
vermits ze dc warmte niet zeer lang kan verdragen. Ge- 
durende de Winter moet men ze met matig lauw-ge- 
maakt Recgcnwater van boven voorzien; voor de f'orjl 
wel bewaren, en niet voor in 't laatfle van AJaert of 't 
begin van April , met ccn aangename Lucht cn zoete 
Reegen , weer buytcn ftellcn : doch dan ook haar wel 
wagten cn dekken voor koude nagtcn, Sneetiwige voch~ 
tigbeyd, cn fchrale Winden 
Zij word in deeze Landen aangewonnen cn vermee- 
nigvuldtgd , niet alleen door Zaad, 't welk met een 
waffende Maan van April in ccn Pot moet gc?ayd zijn, 
niet boven een ftroobrcedte diep , hol cn luchtig ; 
maar ook door hare aangewaflene jonge Mortelen , wel- 
ke men op de genoemde tijd van dc oude afneemt, cn 
in Potten verplant. 
KRACHTEN. 
WEede , of Glaftum , is bitter van fmaak , te Galen. Ui. 
zamentrekkende , cn zeer verdroogendc van MeJ.Swp. 
aart. 6 - 
In Wijn gezoden, cn daar van gedronken, of een Futhf.hift. 
Drachma van het Poeder der gedroogde Bladeren met p l- 
Wijn gcbruvkt , verdrijft krachrclijk de hardheyd en 
ongez-ondbeyd van dc Milt; opend ook de verftoptheyd 
der zelve ; en gcnccfl allcrlcy ingekankerde zweerin- 
gen, quade zceren, grooteen zware Jfonden; de Roos 
cn 't fprenk' [ r unr , daar in geftroyd , of dc varffche 
gekneufdc Bladeren daar op gelegt zijnde. Drijft daar- 
enboven te rugge, fcheyd , en verteerd wonderlijk de 
dikjtt 
Aanwin- 
ning. 
