<5i3 Beschryving der. Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek , 614 
Bloemen. 
Zaad. 
Hoe waar 
men. 
Hedy fa- 
rum met 
een lijf- 
Onobrychh 
van D0J0- 
n*us. 
QmU*. Ui. 
Simp- 8. 
Tlin. 1. 14. 
c. 16. 
Dirfe. l& 
CCLI HOOFDSTUK. 
SCHILDDRAGENDE 
HEDYSARUM. 
; En zeer fchoon cn bezienswaardig 
Gewas , word in het Latijn niet al- 
leen genoemd Hedysarum Cly- 
peatum , maar ook wel Securi- 
DACA MAXIMA SE MINT: ROT U NI) O ' 
in het Hoogdmtfch Schildkraut : 
in het Itattaanfch Hedisaro scudato. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend drie verander- 
lijke foorten : namentlijk: 
I. Hedysarum clypeatum flore albo , of 
Hedyfirum met een rond en plat Zaad, ccn Schild ge- 
lijkende , en een witte Bloem. II. Flore rubro , 
of met een roode Bloem. III. Hedysarum perin- 
ne flore carneo, of altijd-durend Hedyfirum met 
een lijf-verwige Bloem; 't welk ook Osoerychis van 
Dodon^us word genoemd. Niet alle zijn ze van de 
zelve Bouwing cn Waarneeming. 
Hevcnwcl beminnen ze al tc zamen een goede, gc- 
mcene, zandige aarde, met matige twee-jarige Pacrdc- 
mifl: voorzien ; ccn luchtige , warme , welgelccgene 
plaats, cn tamelijk veel Water. Blijven niet meer dan 
twee Zomers in 't leeven. Gccven wel, in zommige 
tijden, op 't cerfte jaar, in den Herftl, ccnigc Bloemen; 
doch in 't tweede jaar volkomcntlijk, en een rijp Zaad; 
waar mcezc dan vcrflcrvcn. 
Verdragen ongcerne fterkc Verf , vermits men haar 
door de zelve dikmaal van 't leeven beroofd vind. Is 
derhalvcn geraadzaam, dat men ccn Plant of twee daar 
van, in een Pot gezet, *s Winters binnens huys bewa- 
re, op een luchtige plaats, en de zelve onderhoude met 
weynig Water ; wijl ze in dien tijd door flcgrs wat te 
veel lichtelijk verrotten: mogen ook, in 't begin van 
April, met de gchcele klomp uyt dc Pot genomen , cn 
200 weer in dc aarde gezet worden. 
Het Hedysarum perenne fiore carneo, of 
Hedyfirum met een lijf-verwige Bloem , ook Ono- 
brychis van Dodon/Eus geliceten, vergaat niet zoo 
haafr, maar blijft lange jaren in 't keven. Is ook veel 
harder van aart. Vcrdraagd felle koude cn allerlcy on- 
gclccgcnthccdcn der W<«(frzondcr cenigc fchadc. Geeft 
ieder Zomer vcrmaaklijkc "Bloemen; ook de meefte tijd 
rijp Zaad: 't welk met ccn waffende Maan van April 
of May dc aarde word aanbevolen. Opgekomen zijn- 
de , brengen dc Planten in het tweede jaar hare cerfre 
Bloemen te voorfchijn. Door dit Zaad worden al dc 
genoemde foortcn aangetceld. 
Zie hier bij na het Hoofdjiuk^, handelende van dc 
Hanekammetjens. 
KRACHTEN. 
T TEt Schilddragende Hedyfirum , of Hedjfarum 
I I Clypeatum , is warm en droog van aart ; ook 
•* vertecrende, cn dunmakende. 
De bladeren gefloten , en alzoo plaaftcrs-wijze op 
allerlcy harde Gezwellen, cn Klie re n gelcgt , docd de 
zelve fchcyden , vertccren, en-vergaan. 
In Wijn gezoden , en daar van een goede Roemer 
gedronken; of een, ook twee Drachmen van 't Poeder 
der gedroogde Bladeren met Wijn gcbruykt, doedvecl 
en gemal^elijk_wateren : verftopt het Ligchaam, en 
verdrijft dc koude Pis. 
CCLII HOOFDSTUK. 
ZONNEWENDE. 
Ord dus genoemd in het Necder- Namen, 
landfeh , om dat dccze Plant zich e 
altijd na de Zon wend. 
ders ook van veclc geliceten Kreeft- 
kruïd : in het Latijn Heliotro- 
pium, Solïequium, en Scorpiu- 
Rus; 't welk in het Griek fch zoo veel betcckend als 
Scorpioens-staart ; vermits de Steeltjens op zulk 
een wijze'gcbogcn zijn. In 't Franfch Tournesol : in 't 
Italiaanfch Hfliotropio. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Dr ' c ^01- 
driederley foorten; tc wecten : ' tC[l * 
I. Heliotromum majus, of groote Zonnewende. 
II. Supinum, of hruypende Zonnewende. III, He- 
j.iotropium tricoccum , of Zonnewende met drie 
Beziën. Alle zïjnzc van de zelve Botswing cn Waar- 
nee mi ng. 
Zij beminnen een goede, gcmccnc, zandige, wel- Grond, 
gcmeflte grond, dikmaal omgefmecten ; een vrije, 
welgelccgene plaats : veel , en ook weynig vochrig- 
heyd, na dat dc gelcegcnthcyd des tijds vercyfeht. 
Blijven niet meer dan ccne Zomer in 't leeven. Gee- 2,laJ * 
ven tecgens dc Winter volkomen rijp Zaad; en verder- 
ven daar mee. 
Moeten dcrhalvcn met een walfende Maan van Aanwin-] 
April weer op nieuws gezayd zijn. Doch komen nlng ' 
ook, door het neergevallene Zaad, genoeg van zelfs 
voort, en konncn deezcrwijsmet mwriigicn aangewon- 
nen .worden. 
KRACHTEN. 
2 Ongewende , of Heliotropium , is verwarmendi 
verdrogende, enafvagende vanaart. "*'* 
Eenhand vol hier van ineen pintje Wijn tot op Tnofc. 1.4. 
de helft gekookt , cn zoo gedronken , purgeerd het 
Ligchaam ; reynigt liet ook van alle ftjmertge en gal- 
achtige vochten. Is zeer goed voor dc beeten en fee- 
ken der Scorpioenen , cn andercr g'fi'ge Dieren. Docd 
dc Wormen ftervcn. 
Dc Bladeren geftoten , en gelcgt op het Flere^ijn 
gebroohene, of getjuctfte Leeden , Zinkingen, en vuile 
Gezwellen , gcncczcn de zelve. Op den Buyk ge- 
daan , verwekken de Maandfionden ; doch dc zwan- 
gere Vrouwen mogen dir gantfcliclijk niet doen. Moe- 
ten ook niet gcbruykt worden van de gecne die geerne 
ontfangen zouden. 
Een Scrupel van het gcfrotcne Zaad met Wijn in- 
genomen, voor het aankomen van de Koorts, verdrijft 
dc zelve. 
Het zelve Zaad, dcfgclijks dc Bladerem, gepulvc- 
rizcert, cn op dc Wratten, voort- of ineetendc z^wceren, 
knobbelen aan den Aers, ook op dc roode Puyjlen ge- 
legt, verdrogen cn verjagen dc zelve. 
Het Kruyd gelcgt in de holen cn gaten der Afteren 
dan de zelve toegeftopt, docd haar ftervcn. 
Martb. ƒ.4. 
c. iSó. 
Lufit. I. 4. 
Durantti 
Htrb.fol. 
CatrnraK 
CCLIII HOOFDSTUK. 
ARTICIOKKEN 
onder dc Aarde. 
jF_n gezonde en zeer voedzame Vrucht , verfchey- 
word dus in het Neederlandfh genoemd , denamca. 
om dat ze in of onder de aarde voort- 
komt, en dc fmaak van regte Articiol^en 
heeft. Word in het Latijn gchcctcn 
'Hèlia- 
