(5i9 EedelLeeverkruyd. Goudenkruyd. Kruydje roer my niet. Ó30 
burnnt. 
hifi. riant, 
fel. 46; . 
Fuchf. 
Herb. ca}. 
Gebruyic 
Kruvds 
in deGe- 
Becskonft. 
goed voor alle heete Koortsen : ook voor de brand van 
Keel cn Mond, daar mee gegorgeld , en gcfpoeld. Zuy- 
verd daarenboven de Nieren en lilaas. 
Een Dracbma van het Poeder der gedroogde Blade- 
ren 's morgens met Wijn ingenomen, eenige dagen ach- 
ter den anderen, geneert de gefebcurdbeyd der Darmen. 
Op de Honden geftroyd , ftempt het Bloeden der zel- 
ve ; beeldde , en doedze (luytcn. Verdrijft ook de 
Scburftbeyd, 
CCLVII HOOFDSTUK. 
GOUDENKRUYD. 
hV.t deezen naam in 't Needcrlandfcb 
1 bekend , word beyde in het Latten 
' en Hoogduytfib gchcetcn Hi-rija Do- 
' ria: in net Franfcb Herüe D'or; 
in het Italiaanfib Hiirba di 
; oro. 
Deczc Plant bemind van naturen een goede , ge- 
meenc , zandige , vet-gemeftte , en vochtige grond. 
Heeft zoo geerne een fchaduwachtige als een opene 
plaats ; en wil veel Water. 
Is langlccvcndc van aart. Verdraagt allcrley ongclee- 
genthecden der Winter zonder eenige fchade. Bloeyd 
ieder Zomer , met een aangename Oog-vcrluftiging ; 
doch geeft in deczc koude Geweften noyt ecnig volko- 
men Zaad. 
Word echter overvloedig aangewonnen en ■vermeenig- 
vuldigd door hare de aarde doorlopende jonge Scbeut- 
jens ; die men met een wanende Maan in April van de 
oude afneemt, en verplant. Zie hier bij na 't Hoofd- 
_/r«4. van Guldenroede. 
KRACHTEN. 
Oudenhruyd , of Herba Doria , in Wijn gezo- 
den , en daar van 's morgens een Roemertje ge- 
dronken , verfterkt de Leever, en neemt de vcr- 
ftopthcyd der zelve wech. Is goed voor de Water- en 
Geelz.ucbtige : ook voor de gcene die van binnen ge- 
wond , gecjuctft , gefchenrd zijn , of door een liooge 
val zich verzcerd hebben. Scheyd het geronncne Bloed: 
verdrijft de langdurige Koortsen, en opend de verfiopt- 
bejd zoo van de Adilt a!s van de Blaas. 
In Water gezoden, en dit Water vermengt met Ho- 
nig van Roozen; dan daar meedc gewreeven en gewaf- 
fchen, geneeft de vuyle meerenen sjweeren vzndc Afond, 
Keel en Tandvlcefch. 
Het Poeder der gedroogde Bladeren geftroyd op bloe- 
dige varjfebe , ook verouderde, leehjhe , quade Wonden, 
Zeeren, Zweeren, Fijlelen en lopende Gaten, reynigd 
cn genceft de 2clvc. 
CCLVIII HOOFDSTUK. 
KRUYDJE 
ROER MY NIET. 
t.Us van elk in 't Neederlandfcb , maar 
Rook wel Springkruyd genoemd. 
1 Werd in het Latijn gehecten Hekba 
f Impatif.n>, en Noli mf. tange- 
: om dat , wanneer men het door- 
zichtig en rijp Zaad-peultje maar eeven 
't zelve van malkander barft, en , gelijk als 
hier door verftoord , den nieuwsgierigen aanrakcr , te 
zamen met het Zaad , in *t Aangczigt fpringd. In 't 
Hoogduytfcb SPIUNGKRAUT. 
Hier van zijn mij in haren aart twee bijzondere foor- Twee bij- 
ten bekend, namentlijk : zondcre 
I. Impatiens Hrrba , of gemeen Kruydje roer iüQlKn - 
mij niet. II. Impat ieNS Alpina ERUCA folio, 
of Herg-kruydje roer mij niet-, met Bladeren van Rak$t~ 
te. Beyde zijn ze niet van cenerley Bouwtng en Waar* 
neeming. 
Echter beminnen ze beyde een goede , gemeenc j Grond, 
zandige cn van Naturen een vochtige aarde : meer een 
fchaduwachtige, als een opene, vrije, of wel ter Zon 
gefeegene plaats. 
Het Impati f- ns Herba , of Nol,i me tange- Gemeen 
RE , gemeene Kruydje roer mij niet , blijft niet langer Kruydje 
dan eene Corner in 't leevcn. Geeft in den Herfjl rijp ™ cr m U 
Zaad, en vergaat daarmee". Moet derhalvcn , met ntct ' 
een wallende Maan van April, op nieuws , niet diep , 
de aarde aanbevolen zijn. Doch komt ook , daar het 
eens geftaan heeft , door 't neergevallene Zaad over- 
vloedig genoeg van zelfs voort ; en werd dcezer wijs 
genoegzaam vermeerderd. 
Het ImPatifns Alpina eruce folio, ofBerg- 
Berg-kruydje roer mij niet , fchiet ter nauwer nood de Kmydjc 
lengte van een hand op , cn legt in het cerfte jaar zijne „w miJ 
veelvoudige , fchoon-ingefneedene , donker- of zwart-* 
groen -vcrwigc fi /aderen aardig in 't ronde digt op mal- 
kander. Vergaat niet zoo haaft als de andere foort , 
maar blijft twee Zomers in het leevcn. Vcrdraagd dc 
koude der Winter , cn allcrley ongclecgcnthcyd des 
tijds. Bloeyd in 't tweede jaar. Gcctt volkomen Zaad, 
op zijne gebladerde Steelt jens , in lange, dunne, voor 
zoo fpits als een naald toegaande Peuhjens , voortko- 
mende, 't Zelve is klcyn , en wit. Als 't rijp is ge- 
worden, verfterft dc Plant. Werd derhalven , op de 
voorgenoemde tijd , en met dc gemelde Maan , weer 
gezayd, of ook door dc van zclls uyt het neergevallene 
Zaad opgekomene Jongen genoeg vcrmeenigvuldtgd. 
KRACHTEN. 
T ~JEt Kruydje roer mij niet , of Impatiens Herba , tl 
I I anders AW< tangcre, is zeer verzachtende , en ™p. ïr. 
matig verkoelende van aart. Werd van Rem- j° èrl - l - 1 
bertus DnDONEus en Matthias Lobe.l gehou-f^^ll 
den voor een fchadclijk cn ongezond Kruyd : waar ree- Uimn. mi- 
gens dcHccrFAB 1 us Column a van een ander gevoe- "'" C W; 
len is; zeggende, door ervarentheyd te hebben bevon- 
den , dat het gantfchlijk geen hinder doet aan dc geene 
die het proeven, 
In Recgen-watcr een wevnig gezoden, en zoo warm 
om Armen, Becncn, of andere van 't Podagra geplaag- 
de Lecden geflagen ; dan een fchoonc doek daar over 
gelcgt, en dikmaal vervarfchr, neemt zeer gelukkig de 
fmerten weg. Vcrzagt ook alle Apoftematien, K'teren, 
en andere Hardi^beeden des Ligchaams. Maakt, door 
zijne verzachtende eygenfehap , het geronncne Bloed 
week, cn doet het febeyden. Het zelve vermag ook de 
Oly , waar in dit Kruyd gezoden is. 
In Wijn gekookt, cn daar van een Roemertje 's mor- Bauhin'. 
gens gedronken , is goed voor 't Graveel, dc koude Pis; Tom - »■ 
doet -wel Wateren, en verwekt Stoelgang. 1 ll- c - *t 
CCLIX HOOFDSTUK. 
INDIAANSCH KRUYDJE 
ROER MY NIET. 
En wonderlijk cn fchoon CfllW) in het Namen. 
Needcrlandfcb dus genoemd , word in 
5 het Latijn geheetcn Herba Viva, Her- 
Amoris , cn Herba Sensifica : 
het Hoogduytfcb Fuhlendes kraut: 
Rr 1 in het 
