6j' Beschryving der. Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 631 
Zes on- 
«lerfchey- 
dtnc ioor- 
Watvoor 
een grond 
zij bemin- 
nea. 
kcyd. 
En hoe 
daar on- 
trent te 
handelen 
ftaat 
Zeld- 
hevii aan 
de Blade- 
Hare ge- 
ftaltc. 
in het Italiaanjch Herba di vita » of Herba di 
AM O RE. 
Hier van zijn mij in haren aart%e* bijzondere foortcn 
bekend geworden; namentlijk: 
I. Hekba Viva , of Indiaanfch leevendig , gevoe* 
lig Krityd, anders Kritydje roer mij met. II. Herba 
mimosa, anders Viva altera, of tweede gevoelig In- 
diaanfch Krityd, anders Kruydje roer mij niet. III. Viva 
*RUTlCE5CENS, of jhnvcllig Kmydje roer mij met. IV. 
Herba mimosa arborescens, of hoornachtig Kruydjc 
roer mij met. V. Herba mimosa major, oï groot 
Indiaanfh hoornachtig Kruydjc roer mij met, VI. Vi- 
va aruorescens Chinensis, of ' Chinerfch boomach- 
tig leevendig Kritydje. Al te zamen zijnzc van eevcn 
de zelve Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede , gemcene , zandige aarde, 
met een weynig twee-jarige Pacrdcmift , een- of twee- 
jarige Hocnderdiek , en 't Mol uyr verdorvcne Boo- 
men, of, in des zeiven plaats, der verrotte Boomblade- 
ren doormengd : een warme , wclgcleegene plaars , 
voor alle koude Oofie- en Noorde-wmden befchut : 
niet al te veel, en altijd door de Zon lauwgemaakt Ilee- 
genwater. Zijn zeer teeder van aart, en konnen ook 
de mïnfte koude n ' cc verdragen. Blijven in deeze Lan- 
den niet meer dan ccne Zomer in 't lecven , wat moeyte 
men ook, om baar te behouden, moge aanwenden. 
Al tijdelijk in den Hcrfll vergaan ze. 
Zij worden voortgebragt en aangewonnen door Zaad, 
uyr America of andere heete Landen overgezonden : 
*t welk met een volle Maan wan April of Mm word ge- 
zayd in Potten, niet boven een ftroobrcedte diep: daar 
na opgekomen zijnde , tot aan dc Maand JhIuu ge- 
durig met een glas gedekt , bchalvcn alleen bij goede 
warme dagen. 
Men kan ook dit Zaad in een Glas op een weynig 
Pacrdcmift leggen , en Salpeeterwatcr, of Reegenwater 
daar een weynig Salpecter vierentwintig uuren lang in 
gelcegen heeft, daar op gieten , tor dat het ontrent: be- 
dekt is. Het zelve dan zetten op ccn Oven , die gedurig 
matig warm moer zijn ; of anders in heet Zand , zoo 
Zal het baaftig zwellen, en bo^inncn re kijmen. Dan 
neemt men her zoetjens daar uyt, en met een wallende 
Maan legt men her in een Por , die men in geheel war- 
me Paerdemift ftcld, in een Zonnebak, of andere plaars; 
gedurig met Glazen overdekt. Als de Mi ft koud is 
geworden, 't welk binnen vijftien of zeftien dagen ge- 
Ichicd, neemt men de Pot uyt, cn men zetze weer in 
varfTche warme Pacrdcmift : op de zelve wijs voort- 
gaande tot in het laarfte van A4ay. Dus gehandeld , 
zullen de uyr het Zaad voorrkomendc Planten wel op- 
wallen, en tot een manlijke hoogte geraken, daarze, 
buyten dit, niet toe konnen komen. 
'kHeb op deeze wijze opgequeckt hcrHcRBA viva, 
gevoelig Kruyd , andei's Kruydjc roer mij met , en in 't 
jaar ICT52. gebragt tot de hoogre van ccn weynig meer 
als twee Maar-voeten ; doch geen 'Bloemen daar aan 
tonnen bekomen : en het Herba viva frutice- 
scens, of ftruvcllig Kritydje roer mij niet , ter hoog- 
te van meer dan drie der zelve voeten : waar aan tuf- 
fchen de 1'laderen, in vieren gedeeld, zich twee Bloe- 
men vertoonden. Hare aardige, fchoone , en tecdcre 
Bladertjens, zich fchiclijk te zamentrekkende, boogen 
zich neer met hare Takjcns; en deeden dus eerbiethg- 
heyd aan de gcene , welke met hare vingeren haar van 
onder aanraakten. Kom daar na rigtcdenze zich weer 
op; en ftonden, hare Bladertjens van een gedaan heb- 
bende, in hare vorige kracht. Dit gebcurdde zoo dik- 
maal als men haar aanraakte, waar over vecle zich niet 
weynig verwonderden. 
Dccze Bladertjens, gelijk die van de Acacia JE- 
gyptia , of Egyptifche Acacia , zitren altijd aan haar 
doorgaande Steel; je twee en twee regt teegens malkan- 
der over. Eyndigen ook voor niet in een. Zijn zeer 
kleyn, fmal, voor breedft; een groote ftroobreed lang; 
en uyt den groenen rosachtig van verwe ; vercierd met 
ontrent roode randjens. 
Het Herba mimosa, of Vive altera, tweede Tweede 
gevoelig Krityd, of Kritydje roer mij niet , is het voor- gevoelig 
gedagte ecritc in alle dcelen gelijk. Aangeroerd wer- Kra ï d i* 
dende , rrekt defgelijks de Bladertjens te zamen , doch J£J. J 
buygt zich niet. Geeft ook in dccze onze Landen geen 
Bloemen; veel min eenig Zaad ; 't welk gcmecnelijk 
ovaals-wijze rond , plat, niet groot, en bruyn-verwig- 
is. 
^ Het Herba mimosa major , of groot Indiaanfch Grootln. 
Kritydje roer mij niet , blijft, aangeroerd zijnde, on- diaanfeb. 
gevoelijk ftaan. Is blauwer van verwe ; krijgt ook 
grootcr en meerder Bladeren. 3efc° ÜJ 
Het HeRüA MIMOS A ARBORESCENS 3 of Boom- Uoomacfi- 
Achtig Kritydje roer mij niet , is bij mij in 't jaar 1651, ugKruyd- 
opgcklommcn rot de hoogte van drie voeren. Bleef , j erocrm 'j 
aangeroerd zijnde , onbeweeglijk ftaan , gelijk 't voor- 
gaande: doch gaf niet alleen tuflehen ieder Blad (niet, 
gehjk her Herba viva fuuticescens, of Struvel- Bladeren. 
kruydje roer mij niet , onder in vier; maar gemcenelijk 
in zes en agt dcelen, wel zoo teeder van aart, gefchey- 
den) aan hare regt-opgaande^/«/ een ronde knop, met Bloemen 
gccle, een weynig blinkende , veezelachtige Bloemen , 
gehjk het Acacia, of Platanus, maar ook Peult- Zaad- 
jem , eene vinger lang , en zeer fmal ; gelijkende ten p^tj"»»* 
vollen een Zwaard , Zabel , of Perfiaanfch Geweer ; Zaad- 
. waar in zich hei Zaad vertoonde, digr bij malkander 
zitrende : doch 't bleef onvolkomen , en verging met 
de gehecle Plant in 't laatftc van September. Nochtans 
wierd de regt-opgaande Steel , met veele x,ijdc-takjcm 
vercierd , geheel houtachtig ; waar van ccne rot in Fe- 
bruarim aan hare Stam groen bleef, en verftierf doe 
ook. Dc 'Bladeren vertoonden haar in alles gelijk de 
voorige, doch in meerder getal te zaam-gevoegd, zeer 
konftig, gelijk aan het Acacia ./Egyptia, of Aca- 
cia uyt *s£gypten re zien is. Kan ook niet , in deeze 
Gewcften, aangnuonnen en vermcem'gvuldigd werden , 
als door op nieuws uyt andere Landen bekomen 
Zaad. 
Het Herba viva arrorescfns Chinens is , Booimeh- 
oi Boomachtig leevendig Kmydje uyt China , heeft gC- tig leeven- 
heel groene Bladeren, zonder ccnige rosfighcyd, gelijk digKruyd- 
de andere foorten hebben. Waft op ccn gantfeh andc- 
re manier: niet uyt twee, vier, of zes ordren van Bta- m *' 
deren beftaande , aan een Steel bij malkander voortko- 
mende (gelijk in deeze bijgaande F, guur , na 'tlccvcn Bladeren, 
geteckend, te zien is) maar uyt een alleen , tezamen 
de lengte van een vinger , cn ontrent dezelve breedte 
uytmakende; nu uyt de eene, dan uyt de andere zijde 
van een gantfeh ronde en geheel groene A"7er/,niet hoog 
boven malkander, haren oorfprongnecmende. Wan- 
neer ze door eens Mcnfchen hand of iet anders, van 
onder of ter zijden aangeraakt werden , brweegen z,e 
zich, en fluyten haar roe ; maar buygcn haar gantfeh- 
lijk niet neerwaarts , gelijk van het Herba mimo- 
sa altera , of tweede Indiaanfch gevoelig Kruyd- 
je gezegt is. 
Dc Peul is zeer gelijk die van het Herba mimosa Zaadpeul. 
ARboresceNS , of Boomachtig Indiaanfch Kmydje 
roer mij niet ; waar in een plat , ovaals-wijze rond , en 
bruyn-vcrwig Zaad werd gevonden. Heeft de lengte 
van een vinger , wat meer of minder ; en ruym de 
breedte van een Stroo ; in zoo veel inwaarts-gedrukte 
afdeeUelen verdeeld, als'er Zaad-korlen in zijn; eeven 
gelijk men in dc Zaadpeul van het Sfxuridaca ve- 7,^4, 
ra, of opregt BijlkenskrHyd, zier. Is ook van de zel- 
ve gedaante, cn van ontrent gelijke grootte, doch wat 
bréeder, cn een weynig dikker. In deeze AfdeeUelen 
kan de Peul ligtehjk gebroken , en alzoo ieder Zaad- 
kom van malkander gefcheyden worden. 
KRACH- 
