<$33 Indiaansch Kruydje &c.Duyzendkoorn. Welriekende Nagtbl. 654 
Chri 
Cofia C. 
Twee 
oader- 
fcheyde 
fooi'Een. 
Ain win- 
ning. 
D0J.U&.4. 
KRACHTEN. 
ï 1 ^\E Bladeren van het Indiaanfch Kruydtje roer mij 
■ \Jmet, of Hcrba viva , in wijn gekookt, endaar 
■ ï 6m van tweemaal ieder dag , *s morgens nuchteren ., 
en 's namiddags ontrent ten vier uren gedronken , met 
wat Zuykcr daar in gedaan ; of een Drachma van het 
Poeder der gedroogde Bladeren met Wijn en Honig gc- 
bruykt , zuyvcrd de Borft van allerley rauwe, taye , 
(lijmerige voebtigbeeden. Is zeer goed tcegens den 
Hoeft', maakt een heldere Stem : neemt wccli de fmer- 
tcn der Nieren en !, laas ; geneed: de varfebe wonden , 
daar meé gewalfchen , en 't Poeder daar op gelegt. 
CCLX HOOFDSTUK. 
DUYZENDKOORN. 
6 Erd deeze kruypendc Plant in 't JVee- 
, derlandfch genoemd : in liet Latijn 
HcRN t ARIA, HeRBA TuRCA, of 
Polygomum minus, om datze vcr- 
Tiag tc gencezen de Gejcheurdheyd , 
gehecten Hernia : in 't Hoogduytjch 
Taujendkorn: in 't Franfcb Boutonet ; en in 't 
Italtaanfch, Poligono m i noRh. , Herniola , Cor- 
reggiola minore, Millegrana, en Herba 
Turca. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend twee ondcr- 
fcheydene (bortcn ; tc wecten : 
I. Hl RN I Alt CA VULGARIS OFFICI NARPM , of 
gemeen Duy^endkoorn, in de Apothcekcn gcbruykelijk. 
II. Hermar ia Makina Lusitanica , of Por- 
tugalfcbe Zee-Duy^endkoorn ; grooter van bladeren, ruy- 
ger, en blcek-verwiger. Beyde zijn ze van de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een gocoe , gemecne , zandige, nieu- 
wclijks-gerepte , gemeftte , en ook ongemeftte grond : 
een opene , vrije , wel-gcleegcnc plaats ; veel reegen , 
en ook matige vochtigheyd. Blijven niet meer dan 
eenc Zomer in 't Icevcn. Verdragen ongcerne vriezen- 
de lugt. Gceven in den Herfft volkomen Zaad , en 
vergaan dan van zelfs. 
Moeten dcrhalvcn met een wadende Maan van Aiaert 
op nieuws , niet diep , werden gezayd. Anders ko- 
men zc ook, door 't uytgevallene Zaad , van zelfs ge- 
noeg voort , zoo wel in 't Voorjaar , als in de Zomer 
en Herfft : welke dan , in een Pot gezet cn binnens 
huys bewaard , met droog-houding gedurende de Win- 
ter , overblijven) Alleenlijk door haar Zaad konncn 
2e aangewonnen werden. 
KRACHTEN. 
J| "~^^y^endkoorn, of Herniaria , is zeer verdrogen- 
de , matig verkoelende , heelcnde , cn fluyten- 
dc van aart. 
Mntth.l.^ in Wijn gezooden , en daar van 's morgens een 
Tragusl.i. R° cnicrt j c gedronken , of een Drachma van 't gedroog- 
«ƒ.181. de Kruyd met Wijn ingenomen , geneert zeer geluk- 
kig alle inwendige Breuken , of gefcheurdheyd der Dar- 
men. Drijft wonderlijk wel , ja boven alle andere Ge- 
neesmiddelen , 't Graveel af, ook dc Steen van Mieren 
en Blaas , eenige dagen agtcr malkander gcbruykt zijn- 
de. Doet wel Water lojjen : ftrijd teegens het Vergif; 
opend dc verftoptbeyd van 't Ligchaam , en geneert de 
Geelz,ugt. 
Ditrantei Het Zaad drie agtcr-cen volgende dagen 's morgens 
ff 'Is nuc ' 1I:cren mct ^'i n ingezonken, dood dc Wormen. 
CCLXI HOOFDSTUK. 
WELRIEKENDE 
NAGTBLOEM, 
Etdeezen naam in het Ncederlandfch Verfcoey- 
bekend. In het Latijn gehecten He- de namen. 
speris Odorata , om datze , be- 
ginnende met den avond , dcgchecle 
nagt door zeer lieflijk riekt. Doch 
decze aangename reuk verdwijnd met 
den opgang of aankomrt der Zon , cn werd over dag 
gantfeh niet vernomen. In het Hoogduytfcb Aeend- 
VIOL: in 't Italtaanfcb Hesi'ero d'Italia. 
Zij bemind een goede, gemcene , zandige aarde , Wat TOor 
met gantfeh geen vcttigheyd,maar wel met een gcdecl- een aarde 
tc Mol van verrotte Boom-bladeren doormengd ; ook z 'j bc - 
weynigc vochtigheyd. Vergaat niet haart, maar blijft Hoemen 
ccnige jaren lang in 't Iccven. Vcrdraagd ongcerne kou- op haar 
de Reegenen, vriezende Lucbt , cn andere ongelccgent- moetpif- 
hecden der Winter. Moet derhalvcn , in een Pot ge- fca ' 
zet zijnde , met den aanvang van Oflober binnens huys 
werden gebragr , op een luchtige plaats , daar niet als 
bij vriezend wcèr in gevuurd werd. Ook moet men ze, 
gedurende dc Winter droog houden, vermits zc in dien 
tijd ligtclijk door een weynig water komt te verrotten; 
en niet voor in 't laatfte van Afaert , of het begin van 
April , na gclcegcnthcyd van de bequaamheyd of on- 
bcquaamheyd des weers , weederom buytcn gerteld 
zijn, met een zoete lucht en aangename Rccgcn; doch 
noch al voorzichtig gewagt en wel gedekt voor Sneeuw, 
koude naaien, bayrige of fchrale winden. 
Verheft tcegens de Winter al hare Bladeren : welke ïn Hoe <3e 
Februanus weer op nieuws uyt de Wortel fchictcn. Wo,mci1 
Dan werden in de zelve, cn ook in haar Hert, dikmaal j^n'te" 
groene Wormtjens vernomen , gelijk men in de Damafl- dooden. 
bloem ziet grocyen. Decze kan men haart verdrijven , 
of doen fterven , als men daar op maar een- of twee- 
maal ccn weynig ftof van goede Amcrtcaanfche Tabak^ 
ftroyd. 
Ieder jaar geeftze niet alleen Bloemen, maar ook vol- Bloemen, 
komen Zaad, zittende in lange , dunne, en kantige Z*** 
Peultjens : doch dikmaal zoo foberlijk , dat in een ge- 
heel Peultje niet meer dan ccn ccnig Zaadje word ge- 
vonden. 
'tWelk met een wadende Maan van April of May Aanwin- 
in een Pot, niet boven een Stroo-brecdte diep , hol en "'"£■ 
luchtig dc aarde werd aanbevolen. Hier door kan men 
ze beeter aanwinnen en vermccnigvuldigcn , als door 
hare aangewafïcnc jonge H'ortelen ; die men op dc ge- 
noemde tijd voorzichtig van de oude afneemt, en ook 
in Potten verplant. 
K RACHTEN. 
DE Bladeren cn Bhemen der welriekende JVa^t- Deur/dm 
bloem , of Hefperis Odorata , in Wijn gezo- en ge- 
den, en daar van gedronken , of ccn Drachma hru i k 
van 't Poeder der gedroogde Bloemen met Wijn gc- 
bruykt, vcrflcrkt het Hert; verquikt het Gemoed. Is 
zeer goed voor een quade Borft , cn dc Kort-ademheyd. 
Drijft ook uyt het Hater van de Blaas , en der Vrou- 
wen Aiaandjlonden. 
De Bloemen in Edik gedaan , dezelve een tijd lang i„ dc Ge- 
in de Zon gcfteld , cn daar van 's morgens een Lecpei neokua- 
of twee vol gedronken , is goed tcegens quade Lucht , dc - 
bewaard den Mcnfch voor de Peft , cn andere befmet~ 
lelijke Ziekeen. 
Rr 5 
CCXXXI 
