^35 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 6$6 
cclxii hoofdstuk. 
HAVIKSKRU YD. 
LOo word dit aardig Gewas in 'r JVee- 
i derlandfch genoemd. In het Latijn 
• geheeren Hieraci m , of Accipi- 
1 trina, in het Hoogduytfch Kabich- 
( xraut : in het L-'ranJth Cichoree 
' jaune: in 't Italiaanjch Hieraico. 
Veeh ver- ^' cr van z 'J n m 'j m narcn aart vec ' c veranderlijke 
andcrlijke foorten bekend, als: 
iborten, J, HlBRACII/M E ATIFOLIUM PF.RECRINUM , 
in tn cÏÏf Cnvrww< ' breed-bladcrig Havikskruyd , met sen ziens- 
bier voor- WtÜ&digt Bloem. II. MontaNUM angustifolium, 
gciteld. of fmal-gebladerd Berg-Havikskruyd. III. Chon- 
DRlLL.fi facie, of met een gedaante van Condrille. 
IV. QoiNTUM VILLOSUM CLUSd , of vijfde foort 
van Havikskruyd , befchreeven van Carolus Clu- 
SIUS, met wollige 'Bladeren. V. Grandius Dale- 
CHampii, of groot Havikskruyd van Dalechami>ius 
afgetetkend. VI. Narnonense stellatum, of Ha- 
vikskruyd van Narbona met een Stars-wijze gevormd 
Zaad. Vil. Medio nigrum, of met een geele Bloem, 
•van binnen zwart. VIII. Suave rubens Fabii Co- 
lUMNiE , of met een Heft 'ijk^-roode 'Bloem, bij Fabius 
Columna te zien. IX. Lanugtnosum Lusitant- 
CUM , of wolachtig Poringalfch Havikskruyd, en veel 
meer andere. Niet alle zijnze van eeven de zelve Bou- 
wing en Waarnceming. 
Grond. Lcvenwel beminnen zc al te zamen een goede, gc- 
-mcene ; zandige grond , met een weynig twee-jarige 
Paerdemifl doormengd : een vrije , warme plaats, en 
matige vochtigheyd. Blijven cenigc jaren lang in het 
leeven. Verdragen dc koude, en alle andere ongdcegent- 
Bloemen, hceden der Winter. Bloeyen niet alleen ieder Zomer, 
maar gecven ook mccfl in ieder jaar volkomen rijp 
Zaad. 't Welk met een wallende Maan van -April niet 
diep in dc aarde moet gclcgt zijn. Hier door worden ze 
zoo wel aangewonnen , als door hare aangegroeyde jon~ 
ge Wortelen; welke men op dc genoemde tijd , en met 
de Zelve Maan, van dc oude afneemt en verplant. 
Het Hieracium grandttts dalechampii ; Nar- 
BONENSE STELLATUM J MeDIO NIGHUM ; SuAVE 
RUBENS FABII COLUMNS en L-ANUCI NOSU M LuSI- 
't leeven tanicum , blijven niet meer dan cene Zomer in 't lcc- 
blijvca. ven. Moeten op een gantfeh warme plaats, of in Pot- 
ten gezayd, en, opgekomen, niet verplant zijn. Gec- 
ven dan, voor de aankomft der Winter, gemeenclijk 
(als men de Bloemen wel gewagt heeft voor te veel Ree- 
gen) rïjpZaad; *t welk ieder Voorjaar weer in dc aar- 
de gclcgt , en dcezcr wijs de aanwinning verrigt word, 
met genocgzaame vermeentQvuldi^ing, 
Wolachtig Het gcmclddc Hieracium Lanugtnosum Lusi- 
tanicum , of Wolachtig Portugalfch Havikskruyd , 
fchict in dccze Gcweflcn ccn voet, ook wel anderhal- 
ve voet hoog op. Brengt ronde en ruyge Steelen 
voort , waar aan onder fchoonc Bladeren worden gezien; 
zijnde een klcync hand lang; vier vingeren breed, on- 
der aldcrfmalfi; voor (lomp toegaande; in veelc deelcn 
ingcfnccdcn, welke voor rond eyndigen ; blcck-groeo 
van verwe, cn in het midden voorzien met een grootc, 
regt-doorlopcnde -Ader; waar uyt vccle dwars-aderen , 
tot aan dc punten, of cynden, uytvloeycn. De boven- 
flc Bladeren zijn veel klcyncr, cn niet zoo zeer ingc- 
fbeeden , maar aan hare randen uytwendig flerk ge- 
tand. 
Uyt der zclvcr middelpunt komen tc voorfchijn de 
Bloemen, verfchcydene bij malkander, op wollige Steelt- 
jens ftaandc. In gedaante, grootte, (telling der inwen- 
dige Bladertjens, of Draadjens , en verwe, zijnze zeer 
gelijk die van het Hieracium latifolium pere- 
crinum, of vreemd br eed-blader ig Havikskruyd, doch 
niet zoo fchoon-bont en rood-vei wig , maar wit-blee- 
Zaad. 
Aanwin- 
ning. 
Soorten , 
welke 
maar eene 
Zomer in 
Portu- 
galfch 
Haviks- 
kruyd. 
Bladeren. 
kcr. Alsze eenige dagen open gedaan hebben , ver- z aa( j , 
gaan ze eyndelijk ; nalatende een klcyn , dun , langwer- waar uyt 
pig en zwart Zaad. 't Welk op dc genoemde tijd gc- ^"*^!^ 
zayd zijnde, niet alleen weer zijn gelijke foort voort- te ;, y^rt- 
brengt, maar ook noch een ander, met andere, meer komen, 
gevouwene , cn veel flcgter , of minder ingcfnecdene 
Bladeren vercierd. 
H 
KRACHTEN. 
Avikskrujd, of Hieracium , heeft een gemen- t 
gelde aart, zijnde koud, droog, cn matig warm; 
ook tc zamentrekkende, zuy verende , en afva- 
gendc. 
DcBWcm; gefloten, of dockjens, in het gcdiflillcer- j 
de Water daar van, nat gemaakt, enopgclegt; of daar 
meè gewafTchcn , verdrijven de zwarte puyflen , heete 
opdrachtigheedeu, de rimpelen der Huyd, cn de vlekken 
in 't Aangezicht. Dc zelve gefloten, cn gedaan op de 
becten of ftccken der Scorpiocnen en andercr^//>/gf Die- 
ren, geneezen dc zelve. 
Het uyrgcparfhe Zap gemengt met Melk uyt der 
Vrouwen Borllen , en in dc Oogen gedaan, neemt der 
zclver Gebreeken , Schellen ,y liezen , endonkerbeydv/ech; 
veroorzaakt ook ccn helder, klaar Gezicht. 
Het zelve Zap met Wijn gedronken , verzacht de 
pijn van dc A/aag, en helpt dc geene, welke van Ad- 
der en of Slangen zijn gcbcctcn. Een Scrupel zwaarte van 
't zelve met flappe Edik 's morgens nuchtcren gcbruykt, 
maakt een week Ligchaam ; zuyverd cn purgeert 't zelve. 
Een Roemertje van 't gediflillecrde Water gedron- 
ken , is goed voor de hntige Koortzcn. Hccld dc inwen- 
dige zweeren cn gezwellen: flild dc Hoef ; verzacht dc 
fmerten des Ligchaams ; verkoeld des zclven groote 
brand, en doed de Lijder, door rufl bckoming,/^/)?». 
Dc Wortelen deczer Planten in een holle Tand gedo- 
ken, jagen dc fmert daar uyr wech. Vermogen ook al 
Clufu, 
bijt. Vlant. 
Fuchf.hift. 
Pt. t. 1 ÏO. 
Dlofc. li. 
Durantti 
Hirb.fol. 
ijo. 
Umb.l\. 
C. ó}. 
Lebtl. I. 1. 
fol. 186. 
het gecne , 't welk van dc Cicorc\ 
gezegt. 
of Ochormm , is 
waardige , 
verander- 
lijke lbor- 
CCLXIII HOOFDSTUK. 
SCHARLEY. 
N het Neederlandfcb dus genoemd , Namen. 
word in het Latijn gchcctcn Hormi- 
numj in 't Hoogduyrjch Scharlly : 
in 't Italiaanjch Houmimo. 
Hier van zijn mij in haren aart bc- Verfchey- 
kend geworden cenigc bezienswaardige, d . L ' nt "' bc " 
, .... r 0 0 o ' ziens- 
vcrandcrlijkc loortcn ; te weetcn : 
I. HoRMiNti m sativum, of opregte tamme Schar- 
Icy. II. Hormimum Creticum , of Scharley uyi 
Candien. III. ./EtHiopicum , of uyt Aioorenland ; ten ' 
ook /Ethiopis , en in het Hoogduytfch Mohken- 
kraut genoemd. IV. Sylvestre elore e cccrü- 
leo PURPURDO, of wilde Scharley , met een uyt den 
blauwen purpure Bloem. V. Sylvestre LusitanI- 
CUM FLORE puupureo, of ' wilde Scharley uyt Portu- 
gal met een geheel purpttre Bloem. VI. Incanum su- 
pinum flore violaceo , of leggende Scharley met 
ruyge Bladeren , en een violette Bloem. VII. Hormi- 
NUM CLUTINOSUM FLORE LUTEO , of kjcevende 
Scharley met een geele Bloem , van zommige ook ge- 
noemd Colus Jovis. VIII. Bceticum RUIïRUM van well 
coronatum , of CAULE folioso RURRO, Scharley nit ' r 
uyt Andaluzien , met een dikmaal onder groen en boven i^"^^ 
kroons-wijze rood gebladerde Steel, van een aardige den voor 
aanfehouwing. IX. Horminum Bceticum coro- gcltdd. 
natum cccruleum , anders Caule foi.ioso cce- 
Ru leo , of Scharley uyt Jlndaluzien met een veel on- 
der groen en boven blauw gekroonde Steel , niet min- 
der bcvallijk tc zien, als de voorgaande. X. Hormi- 
num 
