WAAROM ZINGEN DE VOGELS? 
9 
Deze vraag staat in zeer eng verband met een andere , die nog be- 
langrijker is. Hebben de dieren verstand ? 
Hoe belangrijk dit onderwerp ook zij , en hoe zeer ik de verleiding 
moge voelen om er wat langer bij stil te staan , ik moet mij in dat 
opzicht beperken , want ik zou de mij in deze studie gestelde grenzen 
ver overschreden , als ik er dieper op inging. 
Alleen dit zij er van gezegd. 
Instinkt verschilt niet in aard maar slechts in graad , in mate van 
ontwikkeling , van verstand. .Dieren en zeer zeker vogels kunnen ver- 
standelijke , daarom nog niet altijd verstandige , handelingen volbrengen. 
Zulke handelingen kunnen voor het individu of voor de soort zeer 
nuttige gevolgen hebben. Zij kunnen gewoonte worden en zulke ge- 
woonten zijn zonder twijfel erfelijk. Van bewuste handelingen zijn zij 
dan onbewuste reflexwerkingen geworden. Wat dit zijn, mag ik als 
bekend veronderstellen. Reflexwerkingen van het bewustzijn verschillen 
in aard niet van lichamelijke reflexen , zooals de hartslag , het slikken , 
de afscheiding van spijsverterende vochten, enz. Wij moeten ons echter 
geheel vrij maken van ieder anthropomorphisme , van de gewoonte 
om menschelijke eigenschappen toe te kennen aan de dieren om 
goed te begrijpen , hoe samengesteld en ingewikkeld dergelijke reflex- 
werkingen van het bewustzijn kunnen wezen. Dat zij volkomen doel- 
matig zyn, dat de uitingen er van in buitengewone mate passen bij 
de handeling , die er het gevolg van is en bij de oorzaak , den prik- 
kel , die haar teweegbrengt, volgt al van zelf uit het begrip van een 
reflex. Die doelmatigheid en het nuttig effect zijn niet zelden grooter, 
volkomener , dan met veel , hoogontwikkeld verstand te verkrijgen 
zou zijn. Bij manier van spreken heb ik op een andere plaats in- 
stinkt eens » gekristalliseerd geheugen” genoemd. 
Nu zou verstand voor de dieren zeker een hoogst nuttig vermo- 
gen zijn , voor de soort zoo goed als voor elk individu. Hoe komt 
het dan dat het zich , onder den invloed van de natuurkeus , niet 
ontwikkelt, als het toch, zij het ook slechts onvolkomen en in kiem, 
aanwezig is? 
Die vraag is niet zoo moeielijk te beantwoorden. 
Vooreerst heeft het verstand een uitstekenden plaatsvervanger in 
het instinkt. Zoolang de omstandigheden , waaronder de dieren leven , 
niet veranderen , volstaat hun instinkt volkomen om hun daden te be- 
sturen , ja verstand, dat leeren eischt en dwalen en vergissen toe- 
laat, zou daarvoor minder geschikt zijn. 
