80 
DE VENEN IN OOSTELIJK DRENTHE 
Drentsche dorpen heeft. Beiden hebben op elkander zoodanigen in- 
vloed geoefend dat het boven bedoeld verschil niet meer bestaat. 
De landbouwer van de veenkoloniën is de man van den vooruit- 
gang geworden , meer dan de Boer van de Drentsche dorpen , en vooral 
bij de tegenwoordige wijze van landontginnen met behulp van den 
kunstmest wijst de eerste vaak aan den laatste den weg, of dient 
hem van raad. 
Waar wij tot nog toe den ontwikkelingsgang hebben gevolgd , die 
de gebeurtenissen in de veenstreken hebben genomen , daar hebben 
wij ons niet kunnen bepalen bij den uit een landhuishoudkundig 
oogpunt beschouwd minder , maar uit een sociaal oogpunt meer 
belangrijken landbouw op het bovenveen. Dit is een landbouw 
gedreven op veengronden, welke na het eindigen van de veen- 
boekweitteelt niet zoo snel gekanaliseerd en vergraven worden. 
In de Drentsche dorpen werd het getal arbeidersgezinnen vooral na 
het afnemen van de veenboekweitcultuur te groot , dan dat zij er alle 
nog een bestaan konden vinden. Daarom vestigden zich velen op 
het bovenveen , waar het gemakkelijk viel een groot aantal heide- 
schapen te houden , die op dat voor elk ander doel nog bijna onbruikbare 
veen allicht den kost vonden en met behulp van welke dieren veel 
stalmest werd bereid, die den teelt van rogge en aardappelen op het 
pas ontgonnen veen begunstigde. Op zeer eenvoudige wijze levende 
en zich met weinig tevreden stellende , vonden die landlieden daar 
een bestaan, beter dan in vele Drentsche dorpen, waar men zoo vaak 
de gevolgen van misgewas op de korenesschen ondervond. 
Het leven van de veenbewoners , die de vele honderden gezinnen 
vormen welke zich op het bovenveen in de gemeenten Odoorn en 
vooral in de uitgebreide gemeente Emmen bevinden , was vroeger 
zeer primitief. Zij misten vele voorrechten van het gezellig samen- 
wonen, die men in de dorpen kent, waren verre van kerk en school , 
van bakker en winkelier , timmerman en smid , enz. verwijderd , en 
bleven daardoor soms veel in kennis en ontwikkeling bij andere Drente- 
naren ten achteren, terwijl zij zich vele ontberingen moesten getroosten 
ter wille van een beter bestaan, dat hun bedrijf hier opleverde. Want 
op het veen werd hun landbouw niet door zomerdroogte benadeeld. 
Bij eene goede bemesting leverde het aardappelgevvas eene veelvoudiger 
opbrengst, gaf de winterroggeteelt betere uitkomsten , terwijl de huur- 
of pachtsommen die men van het veenland betaalde , veel kleiner 
waren dan die op zandgrond in de dorpen en gehuchten. Hunne wonin- 
