DE VENEN IN OOSTELIJK DRENTHE 
81 
gen werden voor het 4/5 deel van veenzoden en heideplaggen gebouwd 
en bestonden voor 1/5 uit metselsteen en stroodak, om allengs 
en naarmate de uitkomsten van het bedrijf zulks toelieten iets te 
worden verbeterd; en al was ook het brandgevaar blijkens de plaats ge- 
had hebbende branden er niet grooter dan elders op het platte land, 
toch was het doen verzekeren van have en goed bezwaarlijk , omdat vele 
maatschappijen weigerden zoodanige woningen en de daarin aanwezige 
goederen voor brandverzekering op te nemen. In de jaren 1850 tot 
1880 namen die woningbouw en vestiging op het bovenveen zeer toe, 
in latere jaren nam zij weêr af, naarmate de kanalisatie en veen- 
vergraving vorderden 'en in de gemeente Borger is zoodanige woning- 
en bedrijfswijze bpna onbekend geworden. Bij de uitvoering van onze 
gezondheids- en woningwet zal deze toestand zeker tot moeielijkheden 
aanleiding geven ; want waar geene wettelijke bepaling of verordening 
het volgen van zekeren regel noodzakelijk maakt, vindt men altijd 
menschen, die meer gezindheid toonen om op gemakkelijke wijze voort 
te sukkelen dan met hunne eigene belangen voor gezondheid en wel- 
zijn rekening te houden. 
’t Was in het voorjaar van 1895 , dat we zoo’n landbouwerswoning 
op het bovenveen in het Valtherveen zouden binnentreden. We naderen 
een huis dat ons groot schijnt in verhouding tot de woningen, die op 
40, 50, 100 M. afstand zijn gebouwd. Het stroodak ziet er zeer 
haveloos uit en heeft bij een storm veel geleden, wat nog niet her- 
steld is. Twee oude wagenwielen liggen er op , 4 a 5 M. van elkan- 
der verwijderd, terwijl daarnevens een groot stuk zoogenaamd kien- 
hout ligt , een en ander om het wegstuiven van het dak tegen te 
gaan. De woning is meer een groote hut dan een huis; want er is 
zelfs niet eens een schoorsteen op , zoodat de rook , die aan den 
nok van het noordeinde uitkomt’, terstond over het dak neêrslaat , 
en verraadt dat er toch eene stookplaats in dat verblijf is. Ter 
westzijde van dat gebouw zien we , over eene lengte van ongeveer 
12 M., eene afscheiding van de buitenlucht , die een muur voorstelt 
en uit veenzoden bestaat , waarin sommige openingen gedekt zpn 
door brokken kienhout en heideplaggen , de laatste door de eerste 
gesteund en voor wegvallen behoed. Er is een klein steenen muurtje 
aan dien kant, van ongeveer 3 M. hoogte en gelijke lengte. Ter noord- 
zyde vinden we een halfsteens gevelmuur met twee vensters 
waarvan breedte en hoogte gelijk zyn , ieder vier glasruiten tellende , 
ter grootte van 2 dM^. Aan de oostzijde van het gebouw vinden wij 
