86 
DE VENEN IN OOSTELIJK DRENTHE. 
in woont, dan dient het andere deel als nachtelijke verblijfplaats 
voor veenarbeiders in het voorjaar ; want het lot van veenarbeiders 
is ook in dit opzicht veel beter dan voor een paar tientallen jaren 
het geval was. Zoodanige huisjes zien we er honderden in die monden , 
waar de turfgraverij nog in vollen gang is, zooals in de Eksloër- , 
Valther- en Weerdingermonden. Zij worden door de verveners ge- 
bouwd en na de vergraving gesloopt, waarop de landbouwers- of 
kleine burgerhuizen verrgzen , die het begin zijn van de vorming van 
woonstreken, wier bevolking daar veel minder verwisseling van 
tooneelen zal zien dan die hare voorgangers gekend hebben 
en welks nakroost zich eenmaal zal verwonderen over den arbeid 
hier verricht, over de werken hier tot stand gebracht. Want de 
thans nog bestaande veenstreken zullen in het lot der vroegere deelen, 
in de groote venen zal al het veen vergraven worden en — al kost 
het veel moeite en arbeid — tal van werkkrachten zijn elk voorjaar 
gereed ; want duizenden arbeiders ziet men hier van verschillende oorden 
samenkomen en onze tijd deinst voor geene groote werken meer 
terug , zoodat ook hier zal voleindigd worden , wat voor een paar 
honderd jaren in de Groninger veenkoloniën met zooveel pver en 
volharding werd aangevangen. Want sneller dan in vroegeren tijd 
schiet thans de kanalisatie op , in alle richtingen wordt het veen 
doorsneden , de ontwerpers van de kanaalplannen zijn met kennis van 
zaken toegerust en hebben betere middelen ten hunnen dienste dan 
zij , die vroeger deze groote werken aanvaardden. De venen hebben 
schatten opgeleverd aan brandstof, die reeds lang verbruikt is , het 
kapitaal, dat eerst in onzen tyd waarde had verkregen , is in werking 
gebracht en heeft zijne bezitters macht gegeven , met behulp waarvan 
nieuwe ondernemingen kunnen worden aangevangen en in de toe- 
komende tijden zullen de bewoners dier streken wijzen op de ge- 
schiedenis van hunne landstreek , die in alle opzichten merkwaardig is. 
Die veenlagen , een product van een wordingsproces dat vele eeuwen 
duurde, getuigen met hun kienhout , als zoovele andere delfstoffen , van 
geweldige revolutiën , die op het wereldtooneel hebben plaats gehad , van 
stormen en vloeden, van vergane planten en van wilde dieren , wier over- 
blijfselen zijn gevonden. Hoornen van buffels in de Eksloërmonden 
en overblijfselen van de bekende Romeinsche brug, in den Valther- 
mond uit het veen gegraven , zijn in het Drentsch Museum van 
Oudheden te Assen bewaard ; gedeelten van oude wagens en voer- 
tuigen werden uit het Valtherveen te voorschijn gebracht ; oude land- 
