DE VENEN IN OOSTELIJK DRKNTHE. 
91 
ZÓÓ hebben dan de venen allengs eene naerkwaardige veran- 
dering ondergaan, die wij als het werk van onzen tijd van groot 
belang achten. De stilte , die er gedurende vele eeuwen heerschte , 
werd vervangen door het zacht murmelen van het water, dat door 
raaien en greppels sijpelde, wat een gevolg was van de eerste werk- 
zaamheden der menschen, die door de voortbrengselen van het veen 
hun bestaan trachten te verbeteren. De veenboekweitcultuur werd 
gevolgd door de turfgraverij en deze weer door de dalgrondontginning. 
Zoo stond het veen in verband met het bestaan van vele Drenthenaren 
en van een nog veel grooter aantal menschen, die van elders hier 
binnen kwamen. Duizenden hebben hun leven besteed aan de be- 
werking van het veen en veel is er in de hooge venen van zuid- 
oostelijk Drenthe nog te doen. Maar terwijl daar nog de smidshamer 
klinkt om het turfgraversgereedschap te smeden , splijt hier de twee- 
en drieschaarploeg den gj'ond , om dezen voor aardappelteelt te be- 
werken ; terwijl daar de rook van de koffievuurtjes der turfgravers 
optrekt , zien we hier den stoffijnen kunstmest over het land uitstrooien 
om den grond nieuwe groeikracht te geven en we zien den land- 
bouw en de nijverheid bloeien, den kleinhandel zich ontwikkelen en 
het fabriekswezen zich uitbreiden. De glasfabrieken te Nieuw-Buinen, 
van 1835 dagteekenende , zyn allengs vergroot, hun product is 
verbeterd, hun debiet aanmerkelijk uitgebreid en de eerste coöpe- 
ratieve aardappelmeelfabriek Hollandia, te Nieuw Buinen in 1 900 ge- 
bouwd, is reeds door een tw'eede , genaamd Oostermoer en staande 
te Gasselter-Nijveen , gevolgd, die beiden haar grondstof ontvangen 
uit de dalgronden van het vroegere hoogveen en uit het op ver- 
beterde wijze gecultiveerde laagveen. Zóó is de geest van den voor- 
uitgang, van het noorden en oosten uit, Drenthe binnengedrongen 
en dringt immer verder door , waarbij kanalisatie en veenexploi- 
tatie zich verbinden met die , welke van eene andere zijde de zuid- 
oostelijke venen binnenkomt, totdat alles onder zijn bereik is. 
Eeuwen waren noodig om dit hoogveen te vormen en te doen 
ontstaan — enkele tientallen van jaren zijn voldoende om eene 
veen-woestenij te herscheppen in eene vruchtbare landstreek. Dat 
is het reuzenwerk , alleen door de macht van het kapitaal , door prak- 
tische kennis en bij ijver en volharding uitvoerbaar, in vroegere 
eeuwen zou men daartoe buiten machte zijn geweest. 
