186 DE THEORIE VAN VAN ’t HOEP OVER DE CONSTITUTIE VAN OPLOSSINGEN 
In dit geval kunnen oplossingen slechts gelijke osmotische druk- 
kingen geven , wanneer gelijke aantallen moleculen van de mono- 
moleculaire opgeloste stof voorkomen in volumina der verschillende 
oplossingsmiddelen, welk evenredig zijn aan de associatiefactoren x van 
deze plaatsen. Wanneer dus volgens van ’t hoff voor monomole- 
culaire vloeistoffen de wet geldt P V = R T , zoo wordt dit voor 
een geassocieerde vloeistof P V = R T a?. 
In den regel is de dichtheid van den verzadigden damp eener 
geassocieerde vloeistof abnormaal , zoodat deze , in plaats van bij 
T te zijn D , wordt a D , daardoor : 
P=’?:^TX — enPV = KTX — 
Da a 
Wanneer er weinig verschil is tusschen en a, dan krijgt men 
practisch den toestand van een monomoleculair oplossingsmiddel terug ; 
maar in menig geval verandert de osmotische drukking niet door 
invoering van de grootheid a , wanneer , zooals bij water , nagenoeg 
a = 1 is. 
Wanneer nu de opgeloste stof ook nog geassocieerd is , en men 
n , 
— in plaats van n moleculen opgelost heeft in de volume-eenheid 
X 
der oplossing , dan wordt : 
P=^TX — ofPV = RTX-^ 
D a ax 
Wanneer a ongeveer = 1 is en ten naastenbij x = x\ dan krijgt 
men de eenvoudige wet terug P V = R T. Dit schijnt het geval 
te zijn bij een oplossing van suiker in water, waarvoor van ’t hoff 
aantoonde dat de osmotische drukking gelijk was aan die van een 
gas , bij gelijk aantal moleculen in de ruimte-eenheid. 
De waarde van deze gevolgtrekkingen kan niet getoetst worden 
aan de osmotische drukking zelf, omdat zij in nog slechts weinig 
gevallen gemeten is en dan nog weinig nauwkeurig; maar de bekende 
betrekking tusschen de osmotische drukking en zekere andere eigen- 
schappen van oplossingen kan voor dit doel gebruikt worden. Cromp- 
TON bewyst namelijk dat voor een verdunde oplossing eener mono- 
moleculaire stof, die het vriespunt T (absolute temperatuur) heeft, 
het soortelijk gewicht der oplossing d en de smeltingswarmte W , het 
W X 
volgende geldt : — ^ = constant X ~ 
Zie aaut. 4. 
