UIT J)E GESCKIRDENrS VA.N ÜE FIÜISHOENDEIIS. 
265 
bracht men deze vogels ten offer. Zoo bericht plutarchus : ,,Zoo 
dikwijls de Spartanen den vijand door list overwinnen , offeren 
zij aan Mars een os , verslaan zij echter den vijand in een open 
gevecht, dan offeren zij hem een haan.” 
Ook de hanegevechten waren reeds zeer vroeg bij de Grieken een 
geliefd volksfeest. Waarschijnlijk gaf de groote veldheer themistocles 
daartoe de aanleiding. Toen deze in den oorlog tegen de Perzen 
vóór den beslissenden slag stond , bood zich aan zijn leger een treffend 
schouwspel aan. In de nabijheid toch zag men plotseling twee hanen 
met elkaar aan het vechten. De geweldige veldheer wendde deze 
gelegenheid aan om zijn soldaten aan te vuren met de woorden : 
,,Deze hanen vechten niet voor hun vaderland, niet voor hun góden, 
niet voor de graven hunner vaderen , niet voor roem , vrijheid en 
voor hun kinderen , maar ieder voor zich strijdt alleen om te over- 
winnen !” Deze woorden moeten de troepen zoo in geestdrift hebben 
gebracht, dat ze met onverschrokken moed streden en overwonnen. 
Het is daarom wel aan te nemen , dat er in het vervolg hanen- 
gevechten werden gehouden , als herinnering aan deze overwinning. 
Men hield echter ook hoenders voor de wichelarij , tot voorspelling 
van geluk of ongeluk. De studie van de levenswijze , de gewoonten 
en het fokken en verplegen van deze dieren werd daardoor een stuk 
cultus in dienst van den staat. Vooral bij de Romeinen werden de 
hoenders voor wichelarij gebruikt. Dit bewijst ook, dat deze dieren 
reeds vroeg naar Italië moeten zijn overgebracht. 
De Augures hadden de leiding der auspiciën , zonder welke geen 
openbare gewichtige handeling werd begonnen en die zij alleen in 
dienst en in opdracht der overheidspersonen mochten instellen. Zij 
verkondigden den wil der góden uit de vlucht en de stem der vogels 
en uit het eten der heilige hoenders. Elk Romeinsch leger had dan 
ook zijn Augures (wichelaars) en hoendervoogden (Pullarius), aan 
welke laatste de verpleging en bewaking der hoenders was toever- 
trouwd. Op alle krijgstochten werd de trouwe huisgenoot meêgevoerd 
en stond het leger voor een gewichtige gebeurtenis , dan stelde 
de consul in zyn huis of tent het Augurium in en van het meer 
of minder gretig eten der hoenders hing dan het wel en wee van 
den Staat af. plinius zegt: ,,Dagelpks regeert de haan onze over- 
heden en doet hun deur openen of sluiten. Hij beveelt den con- 
suls voort te rukken of te blijven staan , beveelt of verbiedt den 
slag, hij heeft alle op aarde bevochten overwinningen vooraf verkon- 
