UIT DE GESCHIEDENIS VAN DE HUIHIIOENDERS. 
273 
Ons geslacht kent niet , als de Romeinen , veel voorspellend 
vermogen aan hoenders toe. Ik weet althans daarvan niets anders 
mede te deelen , dan dat trouwlustige meisjes, nieuwsgierig om te 
weten of binnen ’t jaar aan haar verlangen voldaan zal worden , 
in Thüringen , Silezië en het Voigtland op Kerst- of Nieuwjaarsdag, 
na het opzeggen van dit of een dergelijk rijmpje: 
„Goekei’t der Hahn , so krieg ich ein Mann , 
Goekert die Henne , so krieg ich noch kein ,” 
driemaal tegen het kippenhok kloppen. In Hessen rijden zij op 
ST. MATHiAS — 24 Februari — er op een bezemsteel heên. Doet 
zich een haan hooren , dan zijn zp het volgend jaar bruid ; doet het 
de hen, dan valt haar dat niet te beurt. ^ 
De haan was reeds in de grijze oudheid symbool van waakzaamheid 
en kennis. Hij bleef het tot in onzen tyd. 
Ouden van dagen herinneren zich nog , dat aan de kinderen het 
A, B, C, geleerd werd uit het Hanenboek. Voor mij ^ liggen twee 
exemplaren; gedrukt te Leiden bij d. dü saak in de jaren 1798 en 
1802. Achter tegen den titel: ,, Groot A, C-boeh. Ten dienste 
der jeugd, van taalfouten gezuiverd en geheel verbeterd ,” en waarop 
een school is afgebeeld , staat een groote haan , waarvoor een 
meester staat met het opengeslagen boek in de opgerichte hand , 
terwijl twee het boekje bekijkende meisjes weg gaan. 
De Fransche literatuur bevat menig boek en geschrift over de 
huishoenders ; veel geleerden en natuurvorschers hebben zich met 
deze dieren bezig gehouden , vooral reaumur. Deze heeft zelfs de 
eerste proeven genomen met het kunstmatig uitbroeden der eieren. 
Waarschijnlijk is hij daartoe gekomen , door de nevelachtige berichten 
welke ARisTOTELEs en diodorus ons over de Egyptische broedmethode 
hebben nagelaten. Hij kwam op de gedachte eieren door broeiende 
mest te laten uitbroeden. De mest ontwikkelde echter zulk een 
warmte , dat de eieren bijkans gaar werden. Maar reaumur liet den 
moed niet zakken ; hij nam verdere proeven , waarbij hij zooveel 
mogelijk de fouten van de vorige ontweek en eindelijk gelukte het 
hem met primitieve apparaten levende hoenderkuikens te doen geboren 
worden. Van zijn boek over deze proefnemingen verscheen in 1751 
te ’s Gravenhage een Hollandsche overzetting onder den titel : Konst 
om tamme vogelen van allerhande soort in alle jaargetijden uit te broeijen 
en op te brengen. 2 dln. 
’ Sloet. 
18 
