ÜIT DE GESCHIEDENIS VAN DE IIUISIIOENDERS. 
277 
kwam de arme, evenals socrates , met een haan. Ook om deze reden 
is het moeilijk te verklaren , dat in het Oude Testament nergens over 
hoen of haan gesproken wordt. Misschien is het een bewijs dat de 
Puriteinsche Redactie alles buiten sloot en schrapte , wat ook maar 
eenigszins deed denken aan de gehate góden der heidenen. De Talmud 
weet te vertellen , dat het niet geoorloofd zou zijn op den gewijden 
grond van Jerusalem hoenders te houden , opdat zij niet door het 
omwroeten van mesthoopen het vleesch van offermaaltyden bezoedelen 
zouden. Dit illustreert de ,, reinheid” der oude Israëlieten wonder- 
schoon : de mest is er en maakt de heilige stad niet onrein , maar 
het hoen, dat er in krabt, brengt dit gevaar. Wij gelooven echter 
niet, dat dit verhaal geloofwaardig is. 
Verder is het niet zeker, dat de Grieksche tekst van het N. T. , 
zooals uit de overzetting kan worden opgemaakt , de werkelijke aan- 
wezigheid van een haan bij het verraad van petrus veronderstelt. 
De uitdrukking : ,,Toen de haan voor de tweede maal kraaide”, is 
wellicht niets anders dan een tijdsbepaling. Reeds bij de Perzen 
begon met het hanengekraai de arbeid , enz. en nog tegenwoordig 
nemen groote karavanen schoone hanen meê om dagelijks bij hun 
eerste gekraai de reis voort te zetten. De haan gold als uurwerk. 
Omtrent de gemeste vogelen (1 Kon. 4 — 23) het volgende: Het oor- 
spronkelijke woord , daar gebruikt (barboerim), wordt door kimchi 
vertaald kapoenen , door gesenius ganzen , door theniüs parelhoenders , 
door ewald zwanen. 
Wat het kunstmatig broeden in de oudheid betreft , komt ons de 
meening van lenz zeer aannemenlijk voor, dat nl. aristoteles zijn 
berichtgever verkeerd heeft begrepen : de eieren werden niet in mest 
uitgebrced , maar, zooals dit tegenwoordig nog geschiedt , bij kunst- 
matige warmte , die door het verbranden van mest verkregen werd. 
Mest toch is sedert overoude tijden in Egypte het meest gebruikte 
brandmateriaal en zal dus ook bp de verwarming der apparaten als 
brandstof gediend hebben. 
K. 
