292 
DE COLLOÏDAALTOESTAND DER STOF. 
lost dan zoowel de gelatine als de alkohol op en beiden in 
sterke mate. Zulk een ternair mengsel gedraagt zich in tal van 
opzichten als een binair , men heeft zoo niet-mengbare stoffen , 
gelatine en alkohol , door ze op te lossen in water in een paar ge- 
deeltelijk mengbare vloeistoffen veranderd. Neemt men 13.5 gr. 
gelatine met 50 c.M^. water en 50 c.M^. absoluten alkohol, dan is 
de vloeistof bij 17^ volkomen homogeen. Bij afkoeling verschenen 
kleine droppels , die allengs aangroeien tot de afmeting van 3 ^ 
Zoowel de droppels als de omringende vloeistof zyn een oplossing van 
alkohol en gelatine in water; koelt men nog sterker af, dan begint 
het gelatineeren en weldra is alles in gelei veranderd. Merkwaardig 
is ook hier de wisseling van de samenstelling der beide lagen (phasen) 
met de omstandigheden. Bij mengsels met 6.7 en 13.5 dl. gelatine 
in 100 c.M®. bevatten 100 c.M^. der droppels resp. 17 en 18 d.1. 
gelatine en de vloeistof er om heen 2 en 5.5 , terwijl bij een 
mengsel met 36.5% gelatine de droppels 8.5 en de vloeistof omstreeks 
40 d.1. er van op 100 cM^ bevatten; de temperatuur was 15<^. Ver- 
hoogt men de temperatuur , dan wordt ten slotte alles een heldere 
oplossing. Het geheele proces is dus omkeerbaar. Wordt de af- 
koeling tot aan het gelatineeren voortgezet , dan heeft men 
weder andere concentraties. Een mengsel van oplossingen in water 
met 2 phasen gelijk de laatst genoemde in den toestand, waarin 
droppeltjes van de ééne oplossing door de andere verspreid zijn , 
noemt men een colloïdale vloeistof, een hydrosol. Een hydrosol als die 
van gelatine , die bij hoogere temperatuur in een gewone oplossing 
overgaat en bij afkoeling 'weder in twee phasen gesplitst wordt, 
om daarna te gelatineeren , heet omkeerbaar. Daartoe behoort ook de 
hydrosol , die men verkrijgt door agar-agar met water te mengen. 
Hoewel de onmiskenbare punten van overeenkomst niet uit het 
oog mogen verloren worden , wachte men zich de genoemde hydrosols 
eenvoudig te beschouwen als een bijzonder geval van het samenvoegen 
van twee gedeeltelijk mengbare vloeistoffen , waarvan de phasenleer 
de wisselende coëxisteerende samenstellingen met nauwkeurigheid 
kan aanwijzen. Wel schijnt hardy dit te meenen, doch prof. 
V. BEMMELEN — die door zijn omvangrijken arbeid op dit gebied 
^ Voor nu en voor het vervolg van dit opstel zij medegedeeld , dat een mikron 
aangeduid wordt door de letter en ^/lOOO m.M. is, terwijl een mikronraillimeter , 
met het teeken 1000.000 m.M. bedraagt. 
