DE COLLOÏDAALTOESTAND DER STOF. 
293 
met gezag kan spreken — deelt die meening geenszins. Prof. v. bem- 
MELEN is van oordeel, dat de phasenleer hier vaak ten onrechte wordt 
toegepast, al meent ook hij, dat het vergelijken van de sols 
met de twee-phasige stelsels van gedeeltelijk mengbare vloeistoffen 
veel licht over de eerste kan verspreiden. Schrijver dezes gelooft 
niet onbescheiden te zijn |]met de mededeeling, dat prof. v. bemmelen 
in een uitvoerige schriftelijke memorie hardy op de bezwaren 
tegen zijn theoretisch standpunt opmerkzaam maakte. Prof. v. bemmelen 
wees er op , dat in elk geval de omkeerbaarheid van het stelsel gelatine- 
water en agar- water begrensd is. Bij het stelsel benzol- water b.v. kan 
men door toevoegen van veel water de laag benzol geheel doen verdwijnen. 
De gelei gelatine* water of agar- water zwelt met water wel weder op en 
geeft een hydrosol , de laatste is echter langs dien weg niet weder 
in een volledige oplossing om te zetten. Bg dezelfde temperatuur 
kan men met gelatine en agar geleien verkrijgen van verschillend 
watergehalte , naarmate men van een oplossing van 5, 10 of 15% 
gelatine of agar uitgaat. Ook de vrijheidsgraden , die het omkeerbare 
stelsel van een omkeerbare gelei moest vertoonen volgens de phasen- 
leer, zijn niet in overeenstemming met de werkelijkheid. 
Als wij ook den toestand van gelei in de beschouwing opnemen , 
zullen wij met prof. v. bemmelen tot de overtuiging moeten komen , 
dat wij op het gebied der sols en der geleien in ’t algemeeen met 
meer verschijnselen en krachten rekening moeten houden dan de 
phasenleer in haar beschouwing opneemt. De studie der colloïdale 
stoffen , der sols en gels , heeft inderdaad een geheel nieuw en een 
zeer belangrgk gebied geopend. De phasenleer zal ook hier ongetwij- 
feld diensten kunnen bewijzen , hoewel de tijd nog zal moeten leeren 
welke correcties en aanvullingen noodig zullen zijn. ^ 
Andere hydrosols , waartoe die van eiwit , kiezelzuur en van de 
metalen behooren , verschillen van die van gelatine en agar vooral 
daarin , dat zg bij verwarming geen omkeerbaarheid van het proces 
der sol- en gelvorming vertoonen. Met deze sols verwijderen wij ons 
veel verder van de echte oplossingen. Hier is de uitdrukking » fijne suspen- 
sies” van vloeibare of half vaste deeltjes in een vloeibare middenstof 
in het algemeen het best op zijn plaats. Evenwel kunnen die deel- 
tjes ook hier zeer goed vloeibare of vaste oplossingen zijn. 
Onlangs hebben HENRI en MAYER de toepasselijkheid der phasenleer bepleit bij 
de praecipitalie der colloïdale vloeistoffen voor zooverre de verschijnselen omkeerbaar zijn, 
Comp. Rend. de VAcad. des Sciences, 11 Mars 1904. 
