DE COLLOÏDAALTOESTAND DER STOF. 
303 
Bijzondere verdienste aangaande het verschijnsel der gelvorming 
en de structuur der geleien heeft zich de Engelsche physioloog 
HARDY verworven , die ze in nauw verband bracht met de levende 
weefsels van protoplasma bevattende cellen. ^ Het gelatineeren is een 
voortzetting van de vorming van den sol , d. i. zeer algemeen uit- 
gedrukt, van de scheiding der oplossing in een meer vast en een 
meer vloeibaar gedeelte, hardy onderscheidde scherp tusschen de 
omkeerbare (gelatine, agar) en de onomkeerbare (eiwit , kiezelzuur) 
gelvorming. Het gelatineeren treedt in bij sterke afkoeling. Een 
oplossing van gelatine vertoont dan eerst droppeltjes en wordt dan 
vast met structuur. Een oplossing van agar in water wordt bij lage 
temperatuur een gelei met cellen , die een waterige oplossing insluiten 
en waarvan de wanden een vaste oplossing uitmaken. Het gelatineeren 
treedt bij alle sols op den duur van zelf op. Men kan het proces 
op verschillende wyze versnellen en wel voornamelijk door het toe- 
voegen van kleine hoeveelheden van een electrolyt. hardy heeft hier 
veel licht verspreid. Bp de sols met negatief geladen deeltjes wordt 
het gelatineeren bepaaldelijk door de kationen , de positief geladen 
waterstof- of metaal-ionen versneld, hardy ontdekte een merkwaardige 
betrekking tusschen de valentie der ionen en hun coaguleerend ver- 
mogen. Hoe hooger de valentie is, des te kleiner hoeveelheden van 
den electrolyt zijn voldoende, om den gel te vormen. Van aluminium- 
chloride zou daarvoor minder vereischt worden dan van barium- 
chloride en van het laatste weder minder dan van keukenzout. Kleine 
hoeveelheden , eenige milligrammen van het metaal , worden opge- 
nomen in de uitvlokkende colloïdale stof en kunnen door wasschen 
er niet uit verwijderd worden. Zuren versnellen de gelvorming zeer 
sterk. Een spoor zwavelzuur doet den sol van ijzeroxyde terstond 
veranderen in een gelei. Uiterst kleine hoeveelheden van een elec- 
trolyt zijn voldoende om de gelvorming in gang te zetten, hardy 
heeft een theorie van deze verschijnselen opgesteld , waarbij aan elec- 
trische werkingen een belangrijke rol wordt gegeven ; bredig heeft deze 
^ On the colldidal state ^ on the structure of cell protoplasma by W. B. HARDY , 
Reprinted from the Journal of Physiology , vol XXIV, No. 2, 1899. 
On the coagulation of proteid by electricity HARDY, Journ. of Physiology ^ vol XXIV, 
Juni 1899. 
Vergelijk ook: JJeber Ausf allen kollo'id. L'ósungen durch Electrolyten von'P^ETI'SYilACE., 
Zeitschr. ƒ. Phys. Chemie, Bd. XLIV , Heft 2, 1903. 
