304 
DE COLLOÏDAALTOESTAND DER STOF. 
denkbeelden uitgewerkt en in verband gebracht met de oppervlakte- 
spanningen. Om te groote uitvoerigheid ^ te vermijden laten wij deze 
beschouwingen en daarmede het mechanisme der uitvlokking , die 
daarenboven toch nog niet meer dan waarschijnlijke onderstellingen 
zijn , geheel rusten. Wij bepalen ons tot de opmerking , dat men zich 
eerder over de vrij groote stabiliteit der sols dan over hun veran- 
derlijkheid moet verwonderen. De moleculaire krachten eischen als 
evenwichtsvoorwaarde een zoo klein mogelijk, d. i. een plat grens- 
vlak. Door het samenvloeien der kleine droppels tot grootere ver- 
mindert de oppervlaktespanning. Dat de eindtoestand , het platte 
grensvlak, niet bereikt wordt vloeit daaruit voort, dat de droppels 
een voortdurende verandering ondergaan ; zij worden steeds dikker , 
taaier en naderen den’ vasten toestand, als wy daaronder blijven 
verstaan den staat, waarin glas verkeert. ^ Weldra worden zij dan 
gelei, een vaste oplossing, insluitende het vloeibare gedeelte. Van een 
evenwicht als het boven bedoelde kan dan geen sprake meer zijn. 
De gelei ondergaat nog wel onafgebroken veranderingen , die jaren 
lang kunnen voortduren. 
De eindtoestand wordt nu echter een andere. De wanden der cellen 
worden steeds dikker , de vloeibare inhoud vermindert en men 
eindigt met een amorphe massa als hoorn of glas. Strikt genomen is dat 
nog niet de toestand van rust. Wij weten hoe dikwijls glas op den 
duur gaat kristalliseeren. Er kan ten slotte een scheikundige ver- 
binding tusschen de bestanddeelen van den gel optreden , zich open- 
barend in het verschijnen van kristallen en dan is het definitieve einde 
van de lange reeks van omzettingen bereikt. Prof. v. bemmelen heeft 
van dit overgaan in den kristallijnen toestand in zijn studie over het 
waterhoudende amorphe ijzeroxyde en het kristallijne ijzeroxydhydraat 
een fraai voorbeeld gegeven. Vaak is de absorptie van een stof door 
een gel de voorlooper van een scheikundige verbinding. Het uitvlokken 
dezer electrolyten verklaart o. a. de Delta-vorming aan den mond 
van rivieren. De laatste voeren het colloïdale kleislib aan ; het keuken- 
zout van de zee versnelt het proces van de afzetting. 
^ Strikt genomen verkeert glas in den vloeibaren toestand en is dit het geval met 
elke stof, waarvan de moleculen niet op bepaalde wijze gericht of geordend zijn en 
waarin dus niet in verschillende richtingen verschillende eigenschappen optreden 
(dichtheid, voortplantingssnelheid en geleidingsvermogen voor licht en electriciteit , veer- 
kracht enz.) De kristallen zijn dus vast. Merkwaardig is het zeker, dat men tegen- 
woordig ook vloeibare kristallen kent. 
