306 
DE COLLOÏDAALTOESTAND DER STOF. 
bouw lieten zien, waarbij de blaasjes, door de onderlinge drukking 
tot veelvlakkige lichamen vervormd , tot omstreeks 7 mikrons middellijn 
konden verkrygen. Bevatte de oplossing minder dan 5 pet. gelatine , dan 
verkreeg men ook hier de open netstructuur. De invloed van de soort 
van het fixatiemiddel en van andere omstandigheden bestudeerde 
HAKDY nauwkeurig. Hij leverde dan ook een arbeid , waarmede 
chemici en biologen voortaan rekening moeten houden bij het onder- 
zoek op dit gebied. De draden der netten en de wanden der veel- 
hoekige blaasjes zijn — althans bij gelatine en agar — als vaste 
oplossingen te beschouwen. Men kan de vloeistof daarin door een andere 
vervangen , b.v. water door alkohol , zonder de configuratie te 
wijzigen. 
De Leipziger physioloog bütschli , die de belangrijkste toepassing 
maakte op het protoplasma , kon bij kiezelzuur en gelatine de struc- 
tuur niet onder alle omstandigheden waarnemen. Hij nam aan, dat 
onder de omstandigheden zijner proef de cellen te klein en het ver- 
schil in lichtbrekend vermogen tusschen inhoud en wand te gering 
was. Als hij den hydrogel van gelatine in een alkohol- of xylol-gel 
veranderde, nam ook hij bij dunne doorsneden een fijne schuim-, 
ten deele een vezelstructuur waar. Bij den kiezelzuur-gel zag hij bij het 
drogen slechts voorbijgaand een honigraatstructuur optreden. Vaak 
zag BÜTSCHLI alleen globulieten verschijnen , vastgeworden droppeltjes , 
die zich op verschillende wijzen kunnen groepeeren en vaak den 
overgang van den amorphen toestand in den kristallijnen vormen. 
II 
Hebben de physiologen zich uit den aard der zaak meer bezig 
gehouden met de studie van de structuur der gels , de belangrijke 
kennis , die wij van de physische en chemische eigenschappen der 
laatste bezitten , zijn wij bijna uitsluitend aan onzen landgenoot prof. 
V. BEMMELEN verschuldigd. Hij besteedde een goed deel van zijn 
wetenschappelijk leven aan dit onderzoek , waarvan hij de uitkomsten 
grootendeels publiceerde in het Zeitschrift ƒ. anorg. Chemie. Niet 
minder dan acht verhandelingen , waarvan elk op een zelfstandig 
onderzoek betrekking heeft , vindt men in de jaargangen van dat 
tijdschrift. De oudste mij bekende verhandeling over dit onderwerp 
vindt men in den jaargang 1880 van het Journal f. prakt. Chemie', 
de laatste, in het Zeitschr. f. anorg. Chemie opgenomen, werd in 1903 
