308 
DE COLLOÏDAALTOESTAND DER STOF. 
kwik en telkens den evenwichtstoestand te laten intreden. Hij ver- 
kreeg de gewenschte spanning van den waterdamp met behulp van 
bepaalde mengsels van water en zwavelzuur. De uitkomsten vindt 
men weergegeven in diagrammen. Op de X-as is het watergehalte 
van den gel , op de Y-as zijn de correspondeerende spanningen van den 
waterdamp afgezet. Als verdampingsisothermen verkrijgt men dan 
kromme lijnen , die een eigenaardig verloop hebben. De onderzoeker 
liet dan den gedroogden gel op dezelfde wijze langzaam weder water 
opnemen. Dit aangroeiend watergehalte werd dan in hetzelfde diagram 
door stippellijnen aangeduid. Het water , dat uitgeperst kon worden , 
werd vooraf verwijderd. 
Het bleek , dat het water in het eerst het gemakkelijkst werd 
afgegeven. De isotherm verliep over een grooten afstand slechts weinig 
hellend ten opzichte van de X-as. Het was voornamelijk het in het 
weefsel ingesloten water, dat verdampte. Naarmate de gel armer aan 
water werd , werd de vloeistof sterker vastgehouden , wat begrijpelijk 
is door de vermeerderde oppervlakte-aantrekking. De isotherm nam 
een steiler loop aan ten opzichte van de X-as. Op een bepaald 
oogenblik kwam er een merkwaardige verandering in den toestand. 
Prof. V. BEMMELEN noemt dit »het omslagpunt”. 
Tot nog toe bleef de gel helder en doorzichtig en kromp zonder 
scheuren of spleten te verkrijgen. De holten werden kleiner doch 
bleven met water gevuld. Is het omslagpunt bereikt, dat bij alle 
gels niet even duidelijk optreedt, dan wordt de gel troebel en ondoor- 
zichtig. De bewegelijkheid , die de deeltjes even te voren nog bezaten, 
hoewel de gel reeds geheel op een vaste stof geleek , gaat verloren ; 
de wanden der cellen — prof. v. bemmelen noemt ze micellen — 
naderen elkander niet meer; er dringt lucht in de holten door. Volgens 
prof. V. bemmelen zou er op dat oogenblik een nieuwe gelvorming 
plaats grijpen , gepaard met een verandering in den bouw , terwijl 
de colloïddeeltjes meer den vasten toestand naderen. De holten zijn 
nu deels met water, deels met lucht gevuld. Onder het omslagpunt 
verandert de loop van den verdampingsisotherm. Het verdere water- 
verlies is een verdamping met gewijzigde micellen. De laatste water- 
deelen worden hardnekkig vastgehouden ; de isotherm begint zich 
steeds steiler naar de X-as te richten. Waarschijnlijk verdwijnt nu niet 
meer ingesloten vocht , maar het water, dat door de cel wanden geïmbibeerd 
is ; water , zou men kunnen zeggen , uit een vaste oplossing. De beide 
verdampingsphasen zijn echter nergens scherp van elkander gescheiden. 
