314 
DE COL.LOÏDAALTOESTAND DER STOE. 
hand, als men kunstmatig in gewone geleien door dezelfde middelen 
structuren kan doen ontstaan overeenkomstig met die, welke als 
kenmerkend voor bepaalde dierlijke weefsels beschreven zijn , zou men 
dan in beide gevallen niet met hetzelfde verschijnsel te doen hebben ; 
zou m. a. w. de waargenomen protoplasma-structuur niet als in elke 
gelei eerst door de fixeermiddelen of van zelf na den dood ontstaan zijn ? 
En zoo ja, wat blijft er dan over van hetgeen als kenmerkend en 
typisch voor het levend protoplasma door woord en teekenschrift 
gegeven is? hardy maakte doorsneden van velerlei dierlpke weefsels, 
fixeerde ze met verschillende stoffen en onderzocht den bouw onder 
het mikroskoop. Hij kwam tot het besluit, dat in het algemeen de 
levende celstof op fixatie ven op dezelfde wijze reageerde als vaste of 
vloeibare colloïden. Ook zag hij het protoplasma na den dood van 
zelf de typische structuren der geleien aannemen. Het onderzoek van 
HARDY is een krachtige aanmaning aan het adres der mikroskopisten 
om uitermate voorzichtig en sceptisch te zijn, waar zp uit waarge- 
nomen al of niet gefixeerde of gekleurde doode weefsels besluiten 
trekken betreffende de structuur van het levende actieve protoplasma. 
Een andere quaestie is het , of het levende protoplasma al of niet 
een microstructuur bezit. De studie der gels , in het voorafgaande 
besproken , bracht dit vraagstuk in den laatsten tijd aan de orde. 
Het werd in bevestigenden en ontkennenden zin beantwoord. 
De overeenkomst in eigenschappen tusschen protoplasma en gels , 
a priori waarschijnlijk , is inderdaad door de nieuwste onderzoe- 
kingen meer en meer uitgekomen. Merkwaardig is o. a. het onderzoek 
van WEBSTER ^ met kikvorschspieren in oplossingen van electrolyten. 
Hij kwam tot het besluit, dat de structuur van het spierplasma veel 
overeenkomst schijnt te bezitten met die van den kiezelzuur gel van van 
BEMMELEN , d. i. een colloïdale netstructuur schijnt te zijn, die in de 
holten van zijn micellen en tusschenruimten door capillaire krachten 
door absorptie en adsorptie ^ een vloeistof vasthoudt, webster ging 
^ Absorption of liquids hy animal tissues by WEBSTER. University of Chicago, 
The decennal Publications. 
^ Er heeft waarschijnlijk in de gels zoowel adsorptie als absorptie plaats. Er heeft 
ra. a. w. in de micellen zoowel doordringen plaats van de moleculen van gels en geab- 
sorbeerde stof als verdichting op de oppervlakken. Deze werkingen zijn echter niet te 
scheiden. Wij spreken daarom voortaan met PROF. v. B. alleen van absorptie, beiden 
bedoelend. Zie hierover Die Absorption. 6te Abhandlung s. 324. 
