WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 
95 
HYGIËNE. 
Onzichibare smetstoffen. — De leer van het contagium vivum , volgens welke 
de besmettelijke ziekten veroorzaakt worden door onzichtbaar kleine levende 
wezens, is reeds eeuwen oud. Bij een aantal infectieziekten en daaronder juist 
zoodanige , welke typisch contagieus zijn , heeft men tot dusverre vergeefsche 
pogingen gedaan om de veronderstelde specifieke mikroben met den mikroskoop 
te ontdekken. Koch, die door middel van een druppel bloed de muizenseptichaemie 
van dier op dier kon voortplanten, ontdekte eerst toen hij zijn praeparaten 
kleurde de circa 0,8 — 1 lange en 0,3 — 0,4 dikke staafjes tusschen de bloed- 
lichaampjes. De kleinste der tegenwoordig bekende en met den mikroskoop- nog 
duidelijk te onderscheiden pathogene mikroben zijn de influenzabacillen , welke 
0,2 — 0,3 (.1 breed bij 0,5 /t lang zijn. Helmholtz berekende dat onder de gun- 
stigste omstandigheden het minimum visibile niet minder dan de halve golflengte 
van het licht bedraagt, dus voor het middelste helderste gedeelte van het 
spectrum circa 0,27 /< , voor blauw licht 0,22 Slechts door de photographie 
zou men de benedengrens nog iets kunnen verlagen , omdat daarbij van licht 
van nog kleinere golflengte (ultraviolet) kan worden gebruik gemaakt, dat voor 
het oog onzichtbaar is. Alles wat onder die grens ligt, is ultramikroskopisch. 
SlEDENTOPF en zsiGMONDY trachten ultramikroskopische zaken op het spoor te 
komen doordat de buiging van het licht veroorzaakt, dat bij kleine objecten aan 
een punt van bet object geen punt in het beeld beantwoordt , maar een licht- 
vlekje of diffractieschijfje. Zij hebben in een zoogenaamde colloïdale goudoplossing 
pnrtikeltjes goud kunnen aantonnen, waarvan de afmetingen slechts enkele /( /i 
moeten bedragen. Raehlman kon aldus in sterk verdund kippeneiwit (1 : 100,000) 
diskrete deeltjes aantonnen en zou in rottende eiwitoplossingen, enz. ultramikros- 
kopische organismen hebben ontdekt, welke zich, soms met groote snelheid, 
tusschen de eiwitdeeltjes heen bewogen. — Een gemeenschappelijke eigenschap 
der ultramikroskopische smetstofïen , die evenals de onzichtbaarheid op de uiterst 
kleine afmetingen daarvan berust, is dat zij als bacteriëndicht bekend staande 
filters kunnen passeeren. Is de smetstof eener ziekte filtreerbaar , dan zal zij in 
den regel wel ultramikroskopisch zijn, zoodat dan de zichtbare mikroben welke 
bij die ziekte gevonden mochten zijn, tot de secundaire infectie behooren of niets 
met de ziekte te maken hebben. De filtreerbaarheid kwam soms eerst aan het 
licht, wanneer de vloeistof (lymphe, serum), waarin zij voorkwamen, vóór de 
filtratie sterk met water verdund was geworden. Men stelt zich voor, dat de 
onzichtbare smetstofïen mikroörganismen , gevormde elementen, zijn; men kan 
zich echter ook voorstellen, zoolang het tegendeel niet is bewezen, dat men met 
ongevormde stoffen te doen heeft, met een bizonder soort van enzymen, die 
zich dan even als levende organismen zouden kunnen reproduceeren. Oorspronkelijk 
stelde PETTENKOFER zich aldus de werking van het choleravergift voor, pasteur 
