GIFTMENGERS IN DE ZEVENTIENDE EEUW. 59 
besmettelijk vergift kunnen doen ontstaan. Door van deze kennis 
behendig partij te trekken hebben de toovenaars naam en fortuin ge- 
maakt. Terwijl een lichtgeloovige cliënt kalfsharten beprikte , duiven- 
harten verbrandde , figuren van was maakte , die hij liet smelten 
voor een vuur, met tooverplanten gestookt , terwijl de roest het beeld 
verteerde , dat hier of daar , volgens den ritus op een kerkhof be- 
graven was, verrichtte de dood langzaam maar zeker zijn werk met 
behulp van dranken , lavementen , smeersels of spijzen , naar floren- 
tijnsche kunst bereid. 
Met eene groote mate van lichtgeloovigheid en onwetendheid 
eenerzijds en hnndigheid , welbespraaktheid en ervaring anderzijds , 
wist de toovenaar zijn weg te vinden. Als hij daarenboven, zonder 
achterdocht te wekken , partij trok van eene therapie , waaromtrent 
het noodige vermeld is , dan werd hij spoedig rijk. De officiëele 
wetenschap, die met elfen gelaat verkondigde, dat het inslikken van 
één enkel kattehaar even goed den dood veroorzaakte als het zien 
van een zeehaas (Cycloptherus lumpus) werd , door natuurlijke ver- 
klaringen te willen geven van onverklaarbare feiten , de medeplichtige 
van afschuwelijke misdadigers. 
Uit brieven , die bewaard zijn gebleven . blijkt dat lodewijk xiii 
nooit ophield uichelieu te waarschuwen om op zijn hoede te zijn 
en door anderen de spijzen en lekkernijen te laten proeven, die hem 
werden voorgezet. In den regel gebruikte de kardinaal daarvoor de 
katten , die hij er op nahield , omdat deze dieren alles weigeren 
wat hun niet lijkt. 
Ik zou buiten het kader van dit tijdschrift treden , indien ik wilde 
beproeven aan te toonen dat Madame (hen'riette d’angleterre), aan 
wie bossuet een van zijn schoonste Oraisons fvnebres heeft gewijd, 
door vergift om het leven is gebracht, evenals mama de medicis en 
haar 'zoon lodewijk xiii. 
Bloemendaal, 18 Aug. 1904. 
