BOE KBEOO lt DEELlNG EK . 
62 
gaat die verder te ontwikkelen , hij houdt bovendien nog energie 
over voor ’t houden van redevoeringen , redigeeren van tijdschriften , 
en het schrijven van leerboeken en van opstellen over allerlei onder- 
werpen , die met de chemie in eenig verband staan. 
Met het werk, aan ’t hoofd dezer aankondiging vermeld , gaf hij 
’t eerste gedeelte van een scheikunde voor eerstbeginnenden , zooals 
hij zelf zegt »een modernen Stöckuabdt” , d.i. een licht verstaanbaar, 
maar toch degelijk lesboek , waarin de hoofdwaarheden der weten- 
schap uit eenvoudige proeven worden afgeleid. 
Wie met andere geschriften van Ostwald bekend is en dus ook 
met zijn helderen, logischen betoogtrant, zal stellig ook in dit po- 
pulair werkje iets goeds verwachten. Toch is ’t nog een blijde ver- 
rassing om te zien, in welke hooge mate de S. de kunst verstaat 
om zich in den gedachtengang van minderontwikkelden te verplaat- 
sen en door licht te volgen redeneeringen uit eenvoudige gegevens 
belangrijke waarheden af te leiden, ’t Zou mij dan ook niet mogelijk 
zijn voor dezen tijd een lesboek te noemen , door degeljjkheid , 
lichtverstaanbaarheid en geleidelijken gang even geschikt als dit , om 
eerstbeginnenden tot gids te dienen. 
Natuurlijk zijn er wel kleine aanmerkingen te maken. Aan nie- 
mand is het gegeven zich steeds zoo precies uit te drukken , dat 
hij niet verkeerd begrepen kan worden Zoo ben ik reeds op de 
eerste bladzijde over de bewering gevallen dat een boom geen stof 
is. Men zou willen vragen wat een boom dan wel is. Geest? Energie? 
Wie Ostwald’s : »Ueberwindung des wissenschaftïichen Materia- 
lismus” gelezen heeft , waarin de stof-hypothese wordt afgebroken 
en al het waarneembare teruggebracht tot energie , zal wellicht ver- 
wachten dat de S. dit ook hier zal gaan betoogen. Doch neen, in 
dit boek blijft hij aan de oude opvatting getrouw en blijkt uit 
het volgende dat de bedoeling was, dat een boom niet is een ho- 
mogeen iets, een in alle deelen gelijksoortige stof, bijgevolg niet 
een geheel , waarmee de chemie zich als zoodanig bemoeit. Duidelij- 
ker zou de S. geweest zijn , als hij geschreven had : een boom is 
niet ééne , of duidelijker nog : niet eene enkele stof. 
Doch mogelijk valt die min gelukkige uitdrukking den vertaler 
ten laste , die overigens een los , vloeiend Nederlandsch schrijft , 
waaruit het oorspronkelijk Duitsch niet te proeven is. Dit is geen 
