130 
'J’TJD EN KALENDER. 
Het moeilijke van het begrip schuilt in het passieve , in het 
gemis van alle positieve kenmerken. We kunnen met zulk een volslagen 
negatief begrip niet overweg , doch redden ons uit de moeilijkheid 
door aan den tijd bepaalde eigenschappen toe te dichten , ja hem 
zelfs handelend te doen optreden, zoo b.v. als leermeester, heel- 
meester, vernielal , enz. 1 
Wat eigenschappen betreft, we zijn o. a. gewoon aan den tijd een 
hooge waarde toe te kennen. Op zich zelf kan daarvan evenwel geen 
sprake zijn: wij nemen aan den tijd begin noch einde waar en hoeveel 
men van de eeuwigheid ook eindige hoeveelheden wegdenkt, er blijft 
altijd evenveel over. Doch als men den tijd kostbaar noemt, bedoelt 
men te zeggen , dat hij dit voor den mensch is met zijn knap be- 
perkten levensduur. Nu ja, in zekeren zin is dit juist : de tijd is kost- 
baar. . . .van sommige menschen. Niet evenwel op zich zelf, doch 
door ’t geen daarin verricht wordt. Het leven is een stramien , dat 
eerst waarde krijgt door ’t geen er op geborduurd wordt. Van de 
meerderheid der menschen kan men gerust zeggen , dat hun tijd 
weinig waarde heeft; kon men van hun leven alle verloren oogen- 
blikken en de aan » tijdverdrijf” verkwiste uren aftrekken, er zou 
heel weinig overblijven. 
Met den tijd goed om te gaan is ongetwijfeld een moeielijke kunst. 
Velen blijven daarin stumpers hun leven lang. Beurtelings hebben ze 
tijd te veel en tijd te weinig : het laatste veelal doordien zij meenden 
aanvankelijk te veel te hebben. 
Dit laatste hangt saam met ons beperkt vermogen om den duur 
van perioden te schatten. Wij gaan daarbij af op de ontvangen in- 
drukken. Zijn die vele en sterk, dan komen ze ons lang voor ; waren 
nauw verwante begrip van ruimte. Want, gelijk ruimte de abstractie van stof, zoo 
is tijd die van verschijnsel, die van verandering welke de stof ondergaat, wat opeen- 
volging van toestanden (dus tijd) veronderstelt. Voorts dat de tijd, figuurlijk als 
ruirate-element gedacht, slechts een dimensie heeft, lineair is. 
Het plastische beeld, dat ik mij van tijd maak, is een oneindig lange, rechte spoor- 
staaf, die met gelijkmatigen spoed van voren naar achter onder mijne voeten doorscbuift. 
Die voorstelling van tijd als een lijn is overigens verre van nieuw en trof ik nog 
onlangs aan in OSTWALD’s „das Problem der Zeit” ( Abhandl . u. Vortrdge, Leipz, VEIT, 
1904, bladz. 246). 
1 Men denke aan uitdrukkingen als: „de tijd zal ’t leeren”, „de tijd heelt wonden”, 
„de knagende tand des tijds” en dergelijke meer. 
