132 
TIJ D EN KALEND RR. 
alleen dienen voor de indeeling van uiterst korte tijdstippen en zijn 
wy dus gedwongen voor perioden van langeren duur tot hulpmidde- 
len onze toevlucht te nemen. 
Beweging en wel zulk eene , waardoor in gelijke perioden steeds 
gelijke afstanden doorloopen worden , dienen om den tijd te meten. 1 
Van ouds af heeft men daarvoor de schijnbare wenteling van het 
hemelgewelf om de aardas gekozen, m. a. w. dus do draaiing van 
de aarde om hare as. Die keuze , door de natuur aangeboden , was 
stellig gelukkig , want ofschuon men het theoretisch voor waarschijn- 
lijk houdt , dat op den langen duur de draaiing al trager en trager 
moet worden , zoo is het toch zeker , dat daarvoor zeer lange tijd- 
ruimten noodig moeten zijn , want door astronomische waarnemingen 
is daarvan tot nog toe niet het minst te bespeuren. 
Bij de uitvoering van het op zich zelf uitnemend denkbeeld , doet 
zich evenwel een moeilijkheid op: zon, maan, sterren, alle hemel- 
lichamen zonder uitzondering, zien wij ten naasten bij in een etmaal 
hun omloop volbrengen. Welk zal men kiezen voor de tijdregeling ? 
Daar de zon over dag zichtbaar is en een overwegenden invloed oefent 
op ons geheele zijn, moest begrijpelijkerwijze de keuze op deze vallen. 
Maar de dagelijksche schijnbewegingen der zon worden niet alleen 
door de aswenteling der aarde veroorzaakt, maar voor een klein deel 
ook door den jaarlijkschen omloop der laatste in de ecliptica. Daar 
de zon dientengevolge dagelijks een weinig van west naar oost 
verschoven wordt, in eene richting tegengesteld aan die waarin wij ze 
tengevolge der aswenteling zien bewegen , zoo zal de tijd die verstrijkt 
tusschen twee opeenvolgende culminaties der zon noodzakelijk iets 
langer moeten zijn, (gemiddeld bijna 4 min.) dan die tusschen twee 
van eene vaste ster. M. a. w. een sterrendag , die zuiver de duur 
van éene omwenteling der aarde is, duurt iets korter dan een zonnedag. 
Er zou evenwel niet het minste bezwaar zijn dezen laatsten als tijdmaat 
in het dagelijksch leven te gebruiken , wanneer de zonnedagen slechts 
altijd even lang waren. Doch naar men weet is dit het geval niet. 
De booglengte, waarlangs de zon dagelijks als ’t ware van west naar 
oost verschoven wordt, is nu eens iets langer , dan eens iets korter, 
1 Gedurende de periode zelve behoeft de beweging niet eenparig te zijn, z. a. blijkt 
uit den slinger, waarvan de beweging in regelmatige afwisselingen eeu eenparig ver- 
snellende en een eenparig vertragende is. Dit is dus een onregelmatige beweging, doch 
er is methode in, evenals in de krankzinnigheid van Hamlet. 
