134 
tijd en kalender. 
De middelbare tijd is een compromis ten behoeve van onze 
klokken , maar het doel , dat men deze dan niet behoeft te verzetten 
wordt toch slechts ten halve bereikt , daar haar gang nooit zoo 
precies te regelen is, dat zij lang achtereen met de fictieve middel- 
bare zon gelijk blijven. En slechts vier keer in het jaar is ’t verschil 
tusschen middelbaren en waren tijd gelijk nul, m. a. w. bereikt de zon 
haar hoogsten stand, als onze klokken 12 uur aan wijzen en dienten- 
gevolge zijn onze voormiddagen bijna nooit even lang als de namid- 
dagen. Al moge dit niet erg hinderen , zoo is het toch zeer merk- 
baar, dat wij b.v. in Februari van de voormiddagen ongeveer een 
kwartier afnemen om daarmêe de namiddagen te verlengen , terwijl 
wij eind October en begin November juist het omgekeerde doen. 
Evenzoo bespeurt men na den kortsten dag des morgens niets van 
het lengen der dagen , daarentegen teveel des namiddags — een ge- 
volg natuurlijk hiervan dat het op- en ondergaan der zon door onze 
klokken op verkeerde tijden wordt aangewezen. 
Zijn wij dus niet zonder moeite en bezwaren tot onzen middel- 
baren dag als tijdmaat gekomen , die nog niet eens aan alle gestelde 
eischen voldoet — gelijk ook blijkt uit den naam van ,, waren tijd” 
aan den zonnetijd gegeven — niet minder heeft men getobd met 
het uitgangspunt van telling. Beurtelings begon men het nieuwe 
etmaal met den opgang der zon , (Chaldeërs, Egyptenaren) met den 
ondergang, (Grieken , Joden , Mohammedanen) ter middernacht of 
eindelijk op den middag. Dit laatste, wat de astronomen doen voor 
zooverre zij bij middelbaren en niet bij sterrentijd rekenen, daarbij 
van 0 — 24 doortellend, heeft ’t voordeel dat het aanvangspunt steeds 
gemakkelijk controleerbaar is , maar kan licht tot verwarring aan- 
leiding geven , omdat de datum , midden op den dag verspringend, 
des morgens een ander is als in den namiddag. Zoo beteekent: 15 Juli, 
18 uur bij de sterrenkundigen: 16 Juli, 6 uur ’s morgens, doch 
in Italië en in België, waar men bij post en telegrafen eveneens van 
0 — 24 uur doortelt, doch ter middernacht aan vangt, is dat = 15 
Juli, 6 uur des avonds. 
Dat tellen van op- of ondergang der zon af geen aanbeveling 
verdient , wegens de aanhoudende wisselingen in het aanvangspunt — 
en dit te sterker hoe verder men van den evenaar af is — werd reeds 
door de oude Romeinen ingezien, die, naar ’t schijnt, het eerst de 
telling ter middernacht begonnen. Daar bijna alle bedrijvigheid dan 
stilstaat en wij uit den nachtelijken slaap des morgens als tot een 
