TIJD EN KA LENDE ft. 
135 
nieuw leven ontwaken, is dit als ’t ware het door de natuur zelve 
aangewezen tijdstip voor ’t verspringen van den datum. Althans 
zoo schijnt het ons, beschaafde bewoners van noordelijke landen. 
Dat evenwel in minder overbeschaafde landen , waar men meer in 
de lucht leeft en verschil tusschen dag en nacht sterker gevoelt, de 
telling van ’s avonds af, in weerwil van het bovengenoemde bezwaar, 
toch zeer begrijpelijk is , heeft goethe, die een goed opmerker was , 
in zijne »Italianische Reise’’ in een lezenswaardig betoog uiteengezet. 1 
Al laten wij nu ter middernacht den datum verspringen , zoo is dit 
toch voor de verdeeling van het etmaal niet het eenige uitgangspunt, 
daar wij op den middag andermaal van 0 — 12 uur tellen met het 
bekende nadeel, dat men voor ondubbelzinnige tijdsaanwijzing aan 
het uur-cijfer nog »vóor- of na-middag” moet toevoegen. Die dubbele 
telling is verklaarbaar uit de oude verdeeling van het etmaal in dag 
en nacht , doch heeft haar reden van bestaan verloren , sedert men 
niet meer van op- en ondergang der zon aftelt. 
Toch zijn wij zulke slaven van de gewoonte , dat men aan de in 
enkele landen reeds officiëele doortelling van 0 — 24 uren , hoe ratio- 
neel ook, niet licht zal gewennen. Om het publiek den overgang ge- 
makkelijk te maken , zou men algemeen (gelijk thans reeds hier en 
daar) onder de cijfers 1 — 12 op de wijzerplaten der uurwerken resp. 
de cijfers 13 — 24 moeten aanbrengen. 
Aan ons omspringen met den tijd is nu eenmaal alles abnormaal. 
Terwijl de verdeeling van het etmaal in 2 X 12 uren aan het twaalf- 
tallig stelsel herinnert, dat nog voortleeft in onze huishoudingen (12 
messen , borden , zakdoeken , enz.) en in Engeland nog in maten , 
gewichten , munten , is de onderverdeeling van het uur sexagesi- 
maal, eene combinatie als ’t ware van het 10- en 12-tal stelsel 
1 In: „Verona bis Venedig”. In een aanhangsel ,,Ueber Italien , Fragmente” is bij 
daarop teruggekomen . 
Het is vreemd, dat terwijl de Romeinen van middernacht afrekenden, men later in 
geheel Italië op Oostersche wijze den nieuwen dag met zonondergang begon. Dit duurde 
tot ’t begin der 19de eeuw. Tijdens GOETHE Italië bezocht, begon in ’t noorden doe:* 
Duitscheu invloed onze rekenwijze reeds ingang te vinden en had men te Rome op 
„Trinita di Monte”, zichtbaar van de „Piazza d’Espagna” (centrum van het vreemde- 
lingenverkeer) reeds één wijzerplaat, die onze uren aanwees. 
X 12 
2 
overoude verdeeling houdt noodwendig ver- 
