136 
TIJD EN KALENDER. 
band met de niet minder oude van den cirkel. Noodwendig, althans 
zich als van zelf opdringend , omdat wij den tijd meten door cirkel- 
bewegingen : allereerst van de hemellichamen om de aardas en ver- 
volgens van de wijzers op onze klokken. En wat nu de verdeeling 
van den cirkel betreft is die op het getal 6 gegrond voor de hand 
liggend, omdat de straal, op den omtrek afgepast, dien in zes gelijke 
bogen verdeelt. Door deze laatste nu sexagesimaal onder te verdeden 
wordt voor den geheelen omtrek 6 X 60 = 360 verkregen, een 
ideaal getal wat deelbaarheid betreft. 1 
Het verdient nu opmerking, dat men van ouds op zee het etmaal 
ook in zes deelen verdeelt. Had men die zoogenoemde wachten niet 
eerst in 4 uren , maar direct sexagesimaal verdeeld , dan zou de tijd- 
en cirkelverdeeling geheel overeenkomstig uitgevallen zijn. Trouwens 
is de verhouding ook nu eenvoudig genoeg: 1 uur beantwoordt aan 
360 
— — - — = 15 graden en 4 minuten verschil in lokalen tijd aan 1 
graad lengte-verschil. 
Op zich zelf zijn deze verdeelingen zeer praktisch en ze hebben dit 
voor , dat ze over de geheele wereld in gebruik zijn en men van ouds 
daarnaar de tafels heeft ingericht, ten dienste van wis- en sterren- 
kundigen , van zeelieden en ingenieurs. Rekenden wij naar het 12-tallig 
stelsel, dat wegens de grootere deelbaarheid van het grondgetal veel 
beter is dan het lO-tallig (ons opgedrongen door onze tien vingers), 
dan zouden ook alle berekeningen daarmede gemakkelijk zijn. Doch 
daar we dit, jammer genoeg, niet doen en het niet meer mogelijk schijnt 
op de verkeerde keuze terug te komen, heeft men omgekeerd moeite ge- 
daan om de cirkel- en dag-verdeeling met het decimale stelsel in over- 
eenstemming te brengen. Doch daarin is men wat het eerste betreft 
slechts zeer gebrekkig en wat het tweede aangaat in ’t geheel niet geslaagd. 
De decimale hoekverdeeling , reeds door simon stevin, den uitvinder 
der tiendeelige breuken, voorgesteld (1626), ,, hoewel niet verdwenen , 
,, sleept een kruipend bestaan voort en kan nog steeds niet concur- 
,,reeren met haar bedaagden, sexagesimalen concurrent” 2 en het 
1 360 is = 2 3 X 3 2 X 5 ; bijgevolg deelbaar door : 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 12, 
15, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 45, 60, 72, 90, 120 en 180. 
2 Woorden van R. A. VAN SANDICK, die in: Handelingen van bet zesde Neder- 
landsch Natuur- en Geneeskundig Congres , 1897, bldz. 184 — 199 een lezenswaardig 
historisch overzicht geeft van „de toepassing van het tiendeelig stelsel op het nieten 
van tijden en hoeken”. 
