140 
TIJD EN KALENDER. 
mitsdien denzelfden tijd. Voor eiken lengtegraad meer oostelijk is het 
op hetzelfde moment 4 minuten later , evenveel meer westelijk 4 
minuten vroeger. 
Zoolang de bevolking zich nog weinig verplaatste en het be- 
trekkelijk gering aantal reizenden per schuit of wagen dagelijks 
slechts kleine afstanden aflegde en de telegrafie nog in hare 
prille jeugd verkeerde, werd hiervan geen bezwaar ondervonden. 
Doch omstreeks het midden der vorige eeuw, toen spoorwegen en 
telegrafen de afstanden deden inkrimpen en een wereldverkeer ont 
staan , werd dit anders en begon men langzamerhand behoefte té 
gevoelen aan eenheid van tijd , zelfs voor ver van elkander gelegen 
plaatsen. 
Dit leidde allereerst tot wat men hoofdstad-tijd zou kunnen noemen. 
Men nam namelijk in verschillende landen allereerst voor den loop 
der treinen en vervolgens ook in vele aan het spoorwegnet gelegen 
plaatsen den lokalen tijd van de hoofdstad aan , zoodat b.v. in Duitsch- 
land met Berlijner en in Frankrijk met Parijschen tijd gerekend werd. 
Daar de verschillen in lokalen tijd in ons land in ’t geheel niet meer 
dan omstreeks een kwartier bedragen en Amsterdam tamelijk wel 
tusschen oost en west ligt (te Nieuweschans is het ongeveer 9 min. 
later, te Sluis 6 min. vroeger dan in de hoofdstad) bracht deze 
schikking voor het Nederlandsch publiek slechts weinig verandering. 
In Duitschland , waar de verschillen met Berlijn meer dan een half 
uur kunnen bedragen , kwam men het publiek te hulp door de 
stationsklokken , behalve den lokalen , ook den Berlijnschen tijd te 
doen aanwijzen. 
Doch het internationale spoorweg en telegraafverkeer nam in 
korten tijd zulke proporties aan , dat deze oplossing der moeilijkheid 
spoedig onvoldoende bleek. Zoo kwam men er toe het vraagstuk van 
de eenheid van tijd voor de geheele wereld, reeds door den beroem- 
den wiskundige gauss te berde gebracht , ernstig onder de oogen te 
zien. Dit onderwerp is in het reeds vermelde opstel van t. a. hoefer 
uitvoerig besproken en zou ik dus kunnen volstaan daarnaar te ver- 
wijzen , ware het niet dat het reeds 10 jaren oud is en dus een kleine 
aanvulling behoeft. 
Naar men weet is het nog niet gekomen tot een wereldtijd , doch 
heeft men , op het voetspoor van de Amerikanen , uitgaande van den 
meridiaan van Greenwich , over een groot deel der beschaafde wereld, 
officiëel althans , zoogenoemden zöne-tijd ingevoerd. Er zijn diens- 
