144 
TIJD EN KALENDER. 
Aan ons rekenen met den tijd — ik zeide het reeds — is alles abnor- 
maal. Doch het zonderlingste is wel wat ik nu ga bespreken. Voor alles 
wat te meten, te wegen en te schatten is, gaat men slechts van een 
enkele eenheid uit. Zoo zijn zoowel onze grootste als onze kleinste 
lengtematen alle veelvouden of onderdeelen van den meter, zoowel 
de zwaarste als de lichtste gewichten zulks van het gram en worden 
alle geldswaarden uitgedrukt in veelvouden of gedeelten van ééne munt. 
Niet alzoo doen wij met den tijd. Behalve den dag , bezigt men 
van ouds voor langere tijdruimten nog twee andere maten , die niet 
tot dezen , noch onderling in eenvoudige verhouding staan : de maand 
en het jaar. Door ’t gelijktijdig gebruik van driëerlei tijdseenheden 
moesten natuurlijk vele moeilijkheden ontstaan , zoo zelfs dat de ge- 
schiedenis van onzen, en in ’t algemeen van alle kalenders, in hoofdzaak 
een aaneenschakeling van geknutsel is om deze drie maten te doen rijmen. 
Dat dit ook werkelijk niet gemakkelijk kon vallen , blijkt onmid- 
dellijk uit hare verhoudingen. De tijd , die verloopt tusschen de 
eene nieuwe maan en de volgende (zoogenoemde synodische omloops- 
tijd) bedraagt gemiddeld 29 d., 12 u., 44 / , 3" = 29,53059 dag; 
en de tijd tusschen één voorjaarsnachtevening tot de eerstvolgende 
(tropisch jaar) 365 d., 5", 48', 48" = 365,2422169 dag. Daar nu 
de verhouding tusschen synodischen maanomloop en tropisch jaar = 
365.2422169 
12,36826 is, zoo blijkt, dat ook deze geenszins 
29,53059 
eenvoudig kan heeten. 
Doch in weerwil van het schier onvereenigbare tusschen de drie 
maten, lag het gelijktijdig gebruik toch zeer voor de hand, ja werd 
het den mensch zoo nadrukkelijk door de natuur opgedrongen , dat 
men het (zelfs nog meer als het min praktische tientallig stelsel) van 
de vroegste tijden af, bijna overal aantreft, ’t Zal geen betoog be- 
hoeven , dat het verleidelijk zijn moest langere perioden dan éen 
etmaal af te meten naar de regelmatig afwisselende schijngestalten 
van de maan en nog langere naar de even regelmatig veranderlijke 
zonnestanden en het daarvan afhangend lengen en korten der dagen 
en het wisselen der jaargetijden. 
Het moeilijke , zuiver onoplosbare probleem , om de eenheden 
maand en jaar te doen rijmen , werd reeds 4 eeuwen vóór 
Christus baast zoo goed mogelijk bij benadering opgelost door den 
uitvinder van het gulden getal, den sterrenkundige meton. Deze 
vond namelijk , dat de tijden van een synodische maand en het tro- 
