UIT DE GESCHIEDENIS VAN DEN ZWAAN. 
151 
hun gevederte of vogelhemden afleggen , om in wonderschoone meisjes 
te veranderen. Daar worden ze door jongelingen bespied , die de 
hemden wegnemen. Dan smeeken ze hen, de hemden terug te geven, 
doch de jongelingen doen het niet, maar nemen de jonkvrouwen 
tot vrouwen. Maar heimwee naar het verre vaderland vol eeuwig 
geluk leeft in hen voort en als de echtgenooten in een onbedacht- 
zaam oogenblik hen het zwanenkleed toonen , veranderen ze weer in 
zwanen en vliegen weg, zich er niet over bekommerende, dat den 
verlaten echtgenooten het hart van droefenis en verlangen breekt. 
Hetzelfde motief vinden we in de sagen der Zwanenridders. Hier 
zijn het echter geen jonkvrouwen, maar wonderschoone mannen; 
hier geldt het niet liet verborgen houden van een hemd of van 
een sluier , maar de verboden vraag naar het land van herkomst. 
Ook verandert de Zwanenridder niet in den vogel , maar wordt door 
dezen uit en naar het zalige oord geleid. 
Vooral vormt de landstreek tusschen Rijn , Maas en Schelde, die 
zoo rijk aan deze vogels is, het middelpunt der sag^n van zwanen- 
jonkvrouwen en zwanenridders. In ’t centrum van dit sagenrijk gebied 
staat het slot Cleve, dat nog tot op den huidigen dag »de Zwanen- 
burg’’ genoemd wordt. Daar zetelt de Zwanenridder helios, zooals 
hij in oude tijden in den volksmond heet, of lohengrin, zooals de 
kunstdichting hem genoemd heeft. 
Ook het sprookje van de Witte vrouw, die ook op bet slot Cleve 
woont, staat met de zwanensage in verband. In de kleur van den 
Zwaan gekleed, bezat zij, evenals de Walküren, de gave der profetie 
en zij is , evenals de zwanenjonkvrouwen en de zwanen die het schip 
trekken, de bode van hooger , eeuwig leven. De witte vrouw is 
niemand anders dan de schoone Beatrix van Cleve , de gade van 
den zwanenridder helios. Maar, hoe interessant het ook is, de be- 
kende sage van de Zwanen, zooals zij lohengrin in een schip' door 
de lucht trokken , in de verschillende phasen van ontwikkeling 
na te gaan, van de oudheid af, de geheele Middeleeuwen door, 
tot den tijd , waarin wagner zijn beroemde Opera »Lohengrin” toon- 
dichtte, willen we dit niet doen, omdat we meenen, dat dit in een 
tijdschrift als het onze minder op zijn plaats is. Evenmin willen we 
stilstaan bij de Zwanen , die aan den Stamvader der Heeren van 
arkel den weg hebben gewezen op de Alm, de Maas en de Linge 
en willen eindigen met een paar voorbeelden uit het volksgeloof 
omtrent den Zwaan . zooals we die bij sloet : » De dieren in het 
